De Sleutel Logo

VAAR MEE voor het GOEDE DOEL!
Ga naar het inschrijvingsformulier



VAAR MEE voor het GOEDE DOEL!
Ga naar het inschrijvingsformulier



Familie en vrienden

Op zoek naar tips voor iemand die dreigt in de problemen te raken? Welke tips geven we aan partners van gebruikers? Of zoek je info over zelfhulpgroepen? Hier bundelen we info op maat van de omgeving van de gebruiker. Lees hier ook hoe een behandeling bij ons verloopt.

woensdag 01 maart 2017 00:00

Justitie en Welzijn / Zorg: het verhaal van de lamme en de blinde …?

De titel van deze uiteenzetting ‘Justitie en Welzijn/Gezondheidszorg, het verhaal van de lamme en de blinde…?’ komt wellicht provocerend over. We kunnen echter niet om de vaststelling heen dat Justitie kampt met vele uitdagingen en regelmatig in het nieuws komt met achterstallige facturen, personeelstekorten, gebrekkige informatisering...  Ook de verslavingszorg, en bij uitbreiding de ruimere gezondheidszorg kent vele uitdagingen: de financiële kwetsbaarheid, de zoektocht naar een nieuwe positionering binnen de vermaatschappelijking van de zorg (art 107), de overheveling naar Vlaanderen, de vermarkting …

In het werken met drugsverslaafden die strafrechterlijke feiten gepleegd hebben ontmoeten Justitie en verslavingszorg mekaar in hun beperking/uitdaging. Beiden hebben ook baat bij samenwerking.  De metafoor van de lamme en de blinde lijkt dan ook gepast.

Waarin kunnen justitie en (drug)hulpverlening mekaar ondersteunen? 

De lamme focust op het doel of de finaliteit en zorgt ervoor dat de richting aangehouden wordt. De blinde zorgt voor de dynamiek, de beweging, de noodzakelijke acties. De vraag wie van justitie en (drug)hulpverlening nu de lamme of de blinde is verwijst naar de rol die elkeen kan spelen. Laat ons duidelijk zijn: het is de rol van justitie om de overtreding van maatschappelijke regels te sanctioneren en overtreders als volwaardige burgers terug te laten aanhaken bij de samenleving. Wat betreft drugverslaafde plegers van strafrechterlijke feiten is het duidelijk dat de sanctie in de enge zin van het woord niet baat, maar dat een hulpverleningstraject vaak veel meer aangewezen is: hulp eerder dan bestraffing.  Dat is de rol van de hulpverlening. Justitie definieert de doelen (de rol van de lamme) en de drughulpverlening zet de nodige interventies op (de rol van de blinde).  De drughulpverlening moet zich niet inlaten met de finaliteit van een bepaalde maatregel, en evenmin hoort het dat justitie zich inlaat met het hulpverleningstraject.  De rollen worden best goed gescheiden. 

1. De finaliteit

De finaliteit in de samenwerking tussen justitie en (drug)hulpverlening is eigenlijk al heel lang duidelijk.  De Parlementaire Werkgroep Drugs (1996 – 1997) gaf reeds als uitgangspunt voor de benadering van het drugsfenomeen aan dat 

  • druggebruik zoveel mogelijk te ontraden is via gerichte preventie
  • hulpverlening dient te worden voorzien ingeval van problematisch gebruik 
  • repressie moet voorbehouden worden voor de criminaliteit die teert op het gebruik van anderen, de repressie als ultimum remedium.

De werkzaamheden van deze werkgroep werden overgenomen in de federale drugsnota van 2001. Deze nota heeft nog steeds de verdienste om een kader van globaal geïntegreerd werken aan te reiken inzoverre het poneert dat problematische gebruikers en mensen die zich schuldig maken aan drugsgerelateerde misdrijven niet thuishoren in de gevangenis maar in de hulpverlening. 

2. De samenwerking

De samenwerking Justitie – Gezondheidszorg, hoewel ontzettend belangrijk, is niet vanzelfsprekend. 

- Het tussentijds rapport van Oprecht Mechelen geeft terecht aan dat een succesvolle samenwerking afhangt van personen en lokale middelen, maar in Vlaanderen geenszins structureel ingebed is. Zo kan ik getuigen dat de dynamiek in Gent rond de drugbehandelingskamer ontzettend groot is, wat in grote mate te danken is aan het charisma en de gedrevenheid van enkele magistraten. 

- Vanuit de (drug)hulpverlening zijn we vooral vragende partij naar meer structurele samenwerking met justitie die in alle arrondissementen op gelijkaardige wijze wordt uitgerold: 30% van de opgestarte begeleidingen in De Sleutel vinden plaats op justitiële doorverwijzing.   

Vele good practices voegen reële meerwaarde toe, maar dragen nog steeds de projectstatus: Proefzorg,  de Gerechtelijke Alternatieve Maatregelen (GAM), de drugbehandelingskamer (DBK), drugvrije units in de gevangenissen van Brugge en Hasselt, Therapeutisch Advies, KADANS, Justitieel Casemanagement …

En er blijven ook een aantal problemen die de samenwerking tussen Justitie en drughulpverlening bemoeilijken:  de Gerechtelijke Alternatieve Maatregelen (GAM) worden nog steeds onvoldoende gefinancierd, de plaats van de liaisonfunctie binnen de drugbehandelingskamer is gecontesteerd, er is onvoldoende zorggarantie en -continuïteit voor verslaafde gedetineerden, er zijn onvoldoende opvangmogelijkheden voor minderjarigen in een gesloten drugzorgomgeving

Hefbomen voor betere samenwerking

Verderbouwend op twee recente beleidsdocumenten moet de standstill van de laatste jaren echter doorbroken kunnen worden. Concreet kan het Strategisch plan hulpverlening aan gedetineerden (2015–2020) en de Conceptnota over Verslavingszorg van Minister Vandeurzen (intussen verder uitgewerkt in het GGZ-Actieplan) de principes van de federale drugsnota 2001 nieuw leven inblazen. In het strategisch plan hulp- en dienstverlening aan gedetineerden handelen 3 van de 19 doelstellingen over de problematiek van verslaving. Vooreerst wil men de noodzakelijke voorafgaande voorwaarden in kaart brengen die moeten vervuld zijn om een effectieve aanpak van de verslavingsproblematiek binnen de gevangenismuren mogelijk te maken. Verder is het de bedoeling om tegen eind 2017 een geïntegreerd beleid inzake druggebruik bij gedetineerden te implementeren. En tegen 2020 wil men in de gevangenissen beschikken over een aangepast zorgaanbod voor gedetineerden met een verslavingsproblematiek

In de Conceptnota over Verslavingszorg pleit Minister Vandeurzen voor het slaan van een duidelijke brug tussen justitie en de reguliere gezondheidszorg. De minister neemt zich voor om een aantal van de bovenvermelde initiatieven te structureren en een wettelijke grondslag te geven, t.t.z. proefzorg, DBK. Daar zijn we binnen de hulpverlening heel blij mee.  Een centrale rol wordt voorzien voor het Justitiehuis.  Van oudsher is de justitie-assistent echter de opvolger van de strafuitvoering.  Nu krijgt hij een nieuwe taak inzoverre hij ook het hulpverleningstraject van de mensen met een verslavingsprobleem zou gaan regisseren. Dat wordt een moeilijk verhaal, zeker op het vlak van informatiedeling. De conceptnota schenkt veel aandacht aan de problematiek van druggebruikende jongeren, oa die jongeren die in aanraking komen met jeugdhulp.  De verslaving bij jongeren is dan ook een ondergediagnosticeerd probleem. Professionele jeugdhulpbegeleiders zijn in vele gevallen niet opgeleid om misbruik of afhankelijkheid van illegale drugs vast te stellen en er het gepaste gevolg aan te geven. De opgemerkte drugproblematiek geeft vaak aanleiding tot het stopzetten van de begeleiding.  Een link tussen de bijzondere jeugdbijstand en de gespecialiseerde drughulpverlening is absoluut noodzakelijk. 
De conceptnota voorziet in dit verband de volgende acties :
- deskundigheidsbevordering bij de jeugdhulpverleners via expertisedeling, consult en intervisie die voorzien wordt vanuit de gespecialiseerde zorg
- meer mogelijkheden voor de gespecialiseerde verslavingszorg (in termen van outreaching en aanklampend werken, contextgericht werken) om flexibele en aangepaste zorgvormen aan jongeren te kunnen aanbieden
- een verhoogde aandacht en toegankelijkheid van het crisisaanbod voor minderjarigen met een verslavingsproblematiek; het is onduidelijk of dit punt ook zal uitmonden in het creëren van specifieke crisisplaatsen, want die zijn momenteel niet voorhanden
- meer mogelijkheden voor de jeugdrechter om de meest gepaste maatregel uit te spreken voor jongeren die tegen de lamp lopen

Vanuit de hulpverlening kunnen we niet anders dan hopen dat bovenvermelde veelbelovende intenties zullen uitmonden in concrete acties.  De gespecialiseerde verslavingszorg die momenteel nog onder voogdij staat van het RIZIV verwacht veel van het nieuwe – Vlaamse - kader dat er aankomt vanaf 2019.

Damien Versele
algemeen directeur

(1) Dit is een ingekorte en verwerkte bijdrage gebaseerd op de voordracht zoals uitgesproken op het congres van 21/10/2016 rond het thema Beter worden door Justitie?, dit ter gelegenheid van het stadsfestival OP.RECHT.MECHELEN dat iedereen uitnodigde om na te denken over recht en rechtvaardigheid. De integrale versie kan u hier nalezen.

Online behandeling is een goed alternatief voor een gewone behandeling

Volg ons op Facebook

Inschrijven E-zine

Invalid Input

Agenda

September
  • 10
    10:00 Zee-zeildag 2017

    Op zondag 10 september kan u opnieuw deelnemen aan de Zee-zeildag ten voordele van De Sleutel.

    Lees meer

    Link naar website o.m. met reacties van deelnemers van vorige edities.

  • Volledige agenda