De Sleutel Logo

VAAR MEE voor het GOEDE DOEL!
Ga naar het inschrijvingsformulier



VAAR MEE voor het GOEDE DOEL!
Ga naar het inschrijvingsformulier



Professionals

Hier vind je info op maat van wie beroepshalve met het thema drugs bezig is. Welke drugspreventie is effectief?  Maak kennis met ons aanbod voor leerkrachten en preventiediensten. Wat is evidence based hulp verlenen? Bekijk ons overzicht van goede praktijken en bruikbare meetinstrumenten.

vrijdag 16 januari 2015 00:00

Justitie en drughulpverlening werken steeds beter samen

De laatste jaren is er een grote toenadering ontstaan tussen diverse actoren van de drughulpverlening en diverse echelons van justitie. De Sleutel werkt aan heel wat projecten mee die dit toenemend tweerichtingsverkeer illustreren.

Inleiding

Voor een goed begrip: het bezit van drugs (heroïne, cocaïne, amfetamines, cannabis …) voor persoonlijk gebruik is strafbaar. Enkel het vervolgingsbeleid t.a.v. cannabis is de laatste jaren versoepeld: het bezit voor persoonlijk gebruik van cannabis door een meerderjarige wordt niet strafrechterlijk vervolgd voorzover er geen sprake is van problematisch druggebruik en er geen maatschappelijke overlast veroorzaakt wordt. Het bezit voor persoonlijk gebruik van andere illegale drugs geeft wel aanleiding tot vervolging.

Het KB van 16 mei 2003 onderscheidt 3 categorieën van misdrijven:

1. De teelt, invoer, vervoer, aanschaf, bezit van psychotrope stoffen voor persoonlijk gebruik;

2. De misdrijven onder 1. gepaard gaande met verzwarende omstandigheden (betrokkenheid van minderjarigen, deelname aan een vereniging, drugsmisdrijven met fysieke gevolgen voor de gezondheid van iemand anders

3. Alle andere drugsmisdrijven : dealen. …

030108 beeldeningangweb

Het vergemakkelijken van en aanzetten tot het gebruik van drugs is eveneens strafbaar: de eigen auto uitlenen aan een vriend om drugs in Nederland te kopen alsook het toestaan dat drugs gebruikt wordt in huis of in een café zijn strafbaar.

De vervolging en bestraffing varieert al naargelang het product: op cannabis staan over het algemeen lagere straffen (afhankelijk van de categorie). De eigenlijke straffen variëren van een geldboete van € 15 voor een eerste overtreding tot een celstraf van 5 tot 20 jaar afhankelijk van de categorie en de verzwarende omstandigheden, naast de verbeurdverklaring van goederen (vb. auto) sluiting van de inrichting, exploitatieverbod etc…

Het principe van het ultimum remedium geldt echter als een belangrijk uitgangspunt[1] van het Belgische drugbeleid sinds 1997. Dit principe stelt dat het strafrechtelijk sanctioneren van drugsmisdrijven (met de celstraf als ultieme bestraffing) best voorbehouden blijft voor de zware criminaliteit (dealen, ernstige recidive, verzwarende omstandigheden). Druggebruikers horen omwille van hun gebruik niet in de gevangenis maar eerder in de hulpverlening.

Deze stelling ent zich op een maatschappelijk inzicht dat sinds de jaren ’90 groeiende is alswat de drugproblematiek best op een geïntegreerde manier wordt aangepakt: het komt erop aan het druggebruik zoveel mogelijk te ontraden via gerichte preventie, hulpverlening te voorzien ingeval van problematisch gebruik en repressie voor te behouden voor de criminaliteit die teert op het gebruik van anderen.

De groeiende samenwerking tussen justitie en hulpverlening kadert binnen dit veranderende maatschappelijke bewustzijn.

Natuurlijk waren er reeds initiatieven die tot doel hadden de hulp aan drugsverslaafden in contact met justitie bereikbaarder te maken zonder dat van samenwerking tussen justitie en hulpverlening echt sprake was. Zo bestaat reeds lang het systeem van de probatieopschorting en het probatieuitstel[2] en sinds 1994 ook de Gerechtelijke Alternatieve Maatregelen[3].

Vanuit de hulpverlening anderzijds wordt reeds lang outreachend gewerkt, worden bruggen naar justitie gebouwd via projecten zoals het Centraal Aanmeldingspunt in de gevangenissen (CAP)[4] of worden hulpverleningsprogramma’s aangeboden in de gevangenissen[5].

De laatste jaren is een tweerichtingsverkeer in de samenwerking tussen Justitie en Drughulpverlening merkbaar. Dat is er nog niet over de hele lijn en in alle regio’s. Toch groeit enerzijds de interesse groeit binnen Justitie om duurzame samenwerkingsafspraken te maken met de hulpverlening. Anderzijds overwint de hulpverlening stilaan de angst voor identiteitsverlies.

Welke zijn nu de meest actuele projecten die de samenwerking tussen Justitie en hulpverlening realiseren waaraan De Sleutel participeert?

1. Therapeutisch Advies (& GAS) Antwerpen
2. Samenwerking Justitiehuis Antwerpen
3. GAM-project Drugs te Mechelen
4. het POL- project te Mechelen
5. Proefzorg te Gent / het CLEAN-project te Brugge
6. Samenwerking met jeugdparket Gent
7. Drugbehandelingskamer te Gent
8. Drugbehandelingstraject te Brugge
9. Project Justitieel Casemanagement
10. Het Residentieel Kortdurend Jongerenprogramma (RKJ) te Eeklo

1. Therapeutische advies Antwerpen

 Therapeutisch Advies politie te Antwerpen  
Mensen woonachtig in de agglomeratie Antwerpen die gevat worden door de politie voor  het bezit van drugs kunnen kiezen voor een geldboete (OMS - Onmiddelijke Minnelijke Schikking) dan wel voor therapeutisch advies (TA). Wanneer zij kiezen voor TA dienen zij  binnen een periode van 3 weken contact op te nemen met dagcentrum de Sleutel en daar  een oriëntatie (4 gesprekken, inclusief bezoek arts en urinecontrole) te doorlopen. Het  dagcentrum wordt per fax verwittigd van de TA-doorverwijzing en geeft vervolgens terugkoppeling over het al dan niet opdagen van de betrokkene om de TA-gesprekken te  starten en het al dan niet afronden van de oriëntatiefase. Inhoudelijk wordt het advies dat  wij aan de betrokkene meegeven niet in detail kenbaar gemaakt aan de politie.  

TA is een vorm van vroeginterventie/vroegdetectie. Het doel is enerzijds psycho-educatie  en anderzijds een positieve ervaring met de hulpverlening mogelijk maken, een vertrouwensrelatie installeren, om zo de drempel te verlagen om later gemakkelijker terug  te kunnen komen, mocht de cliënt dit nodig hebben. Tijdens de oriëntatie worden alle  levensdomeinen in kaart gebracht. Vaak worden er andere grotere probleemgebieden dan het druggebruik zelf gedetecteerd. Er kan in die gevallen doorverwezen worden naar  gespecialiseerde hulpverlening anders dan drughulpverlening. Een minderheid van de TA- cliënten die positief wordt afgerond stroomt door naar verdere begeleiding rond  drugproblematiek.

 Therapeutisch Advies GAS te Antwerpen  
Mensen die in de binnenstand van Antwerpen drugsgereleteerde overlast veroorzaken kunnen een GAS-boete krijgen waaraan een verplicht Therapeutisch Advies gekoppeld  wordt. Dit soort GAS-boete werkt inhoudelijk op dezelfde wijze als TA-politie (doorlopen van een oriëntatiefase in de Sleutel). Bij GAS-Cliënten is er steeds een veelheid aan  problemen die aan de basis ligt van de misdrijven die gepleegd worden: gebrek aan huisvesting, inkomen, sociale relaties, etc. Omdat vastgesteld wordt dat personen die kampen met dergelijke multiproblematiek in de meeste gevallen voor specifieke  levensdomeinen opgevolgd worden door verschillende diensten en centra (van OCMW, over drughulpverlening, CAW tot politie) wordt in Antwerpen gekozen voor een ketenaanpak (op projectniveau). Vanuit het dagentrum De Sleutel in Antwerpen zijn we één van de schakels. We staan enkel in voor de aanpak van de drugproblematiek.

2. Samenwerking met justitiehuis te Antwerpen: TA BIS; BIS op maat, VOV, probatie, BIS

Naast TA politie/GAS werkt het dagcentrum in Antwerpen ook samen met het justitiehuis inzake cliënten die gevat zijn door één van de volgende maatregelen:
-  TA BIS: dit is een bemiddeling in strafzaken in de vorm van het doorlopen van een Therapeutisch Advies (zie supra). TA bis wordt meestal aangeboden aan mensen die voor de eerste keer in contact komen met het gerecht voor druggerelateerde feiten. Net als bij de gewone TA geven wij het advies dat wij aan de cliënt bezorgen niet in detail door aan de doorverwijzende gerechtelijke instantie.
- BIS op maat: dit is een zwaardere maatregel waarbij de betrokkene gedurende een langere periode (meestal 6 maanden) op gesprek moet komen in De Sleutel. Hier wordt ons advies wel gedeeld met de gerechtelijke doorverwijzer.
- VOV/probatie: vrijheid onder voorwaarde/ vrijheid op proef: dit is een maatregel waarbij als voorwaarde om in vrijheid te komen/blijven is dat de cliënt in begeleiding komt in de Sleutel.

3GAM-project ‘drugs’ te Mechelen

Het GAM-project Drugs in Mechelen is een vormingsproject dat zich richt tot mensen onder  de  gerechtelijke mandaten VOV (vrij onder voorwaarden), probatie en BIS. Het wordt gefinancierd door de Stad Mechelen en de FOD Justitie. Volgens de Stad zet dit vormingsproject aan tot het verhogen van het welzijn van alle betrokken partijen: dader, slachtoffer en regio Mechelen. Het kan fundamenteel bijdragen tot de levenskwaliteit van  de stad en het beoogt een vermindering van de criminaliteit. Het project omvat enerzijds concrete infoverstrekking aan gebruikers, door middel van het  sensibiliseren en reflecteren in verband met eigen drugproblematiek en het motiveren tot  actieve gedragsverandering. Anderzijds wordt er ook motiverend gewerkt op het vlak van de verschillende problemen binnen de andere levensgebieden van de betrokkene. Hoofdzakelijk worden binnen dit project dossiers uit het gerechtelijk arrondissement Mechelen opgenomen maar op vraag van andere justitiehuizen kan dit in dagcentrum De Sleutel te Mechelen. 

4Het POL-Project te Mechelen

Via het POL-project te Mechelen kunnen politiediensten personen waartegen een proces-verbaal wordt opgesteld wegens drugsfeiten, waarbij het vermoeden bestaat van problematisch gebruik, rechtstreeks doorsturen naar het dagcentrum.  Deze personen krijgen de kans om op vrijwillige basis een begeleiding op te starten. Indien zij dit weigeren, kan een andere maatregel worden opgelegd (vb. bemiddeling in strafzaken)

web gerechtsgebouw03 b2

5. Proefzorg te Gent/ Clean-project te Brugge

Via ‘Proefzorg’ kunnen druggebruikers op parketniveau doorverwezen worden naar de hulpverlening. Het betreft feiten zonder slachtoffers, die te ernstig zijn om te seponeren, maar waarvoor een dagvaarding niet opportuun is. Bij ‘korte proefzorg’ wordt de betrokkene verwezen naar de hulpverlening voor een éénmalig gesprek. Zijn zaak wordt geseponeerd van zodra de betrokkene op gesprek geweest is. De bedoeling is de druggebruiker de weg naar de hulpverlening te tonen. Bij ‘lange proefzorg’ verlangt het parket dat de betrokkene een behandeling volgt volgens een voorop vastgesteld handelplan gedurende 6 maanden, bij afloop waarvan de zaak wordt geseponeerd. Dit project is opgestart in 2005, werd intussen positief geëvalueerd en momenteel wordt door de FOD Justitie de uitbreiding ervan naar andere departementen onderzocht.

In Brugge wacht men hier evenwel niet op en is men gestart met het CLEAN-project: ingeval van inbreuken op de drugwetgeving (problematisch druggebruik …) gaat het parket niet over tot vervolging indien de betrokkene zich binnen de 14 dagen aanbiedt bij het dagcentrum De Sleutel voor een ontwenningsprogramma dat maximaal 6 maand duurt. Het parket engageert zich om het dossier bij positieve evaluatie na zes maanden te seponeren en bij negatieve evaluatie te dagvaarden voor de rechter.            

6Samenwerking met Jeugdparket Gent

Naar analogie met het Proefzorg-initiatief is er nu tevens een samenwerkingovereenkomst tussen het Jeugdparket te Gent en het Dagcentrum De Sleutel Gent en CAT Gent.  Minderjarigen die tegen de lamp lopen voor druggerelateerde feiten worden uitgenodigd door de parketcriminoloog. Wanneer die het opportuun acht wordt de jongere aangemaand om 5 gesprekken binnen één van beide centra te voeren. Dit zijn gesprekken in het kader van vroeginterventie. Ook de ouders krijgen een schrijven waarin ze de uitleg krijgen en uitgenodigd worden het eerste en laatste gesprek bij te wonen. Komt men 5 keer dan wordt de zaak geseponeerd. Komt men niet dan wordt parket verwittigd die eventuele verdere acties onderzoekt.

7. Drugbehandelingskamer (DBK) Gent

Druggebruikers die reeds meerdere kansen van justitie kregen (o.a. mislukte proefzorg) of die ernstige druggerelateerde criminaliteit pleegden komen in Gent voortaan voor de drugbehandelingskamer. Het betreft een kamer binnen de correctionele rechtbank, waar rechter en openbaar ministerie gespecialiseerd zijn in drugzaken en waar de drughulpverlening via een liaisonfunctie vertegenwoordigd is.  Binnen de rechtspleging wordt een traject aangegaan: bij een eerste inleidingszitting wordt de verdachte in contact gebracht met een vertegenwoordiger van de drughulpverlening (een zogenaamde ‘liaison’) die de brug slaat met de hulpverlening; betrokkene wordt bijgestaan in het uitwerken van een hulpverleningstraject en zijn engagement hiertoe wordt opgevolgd in een tiental zittingen in de loop van 6 maanden door dezelfde parketmagistraat en rechter. Indien de betrokkene positief meewerkt wordt dit door de rechter in zijn uitspraak meegenomen.

Dit project werd intussen ook wetenschappelijk geëvalueerd door de Vakgroep Strafrecht & Criminologie (olv prof. Brice De Ruyver) binnen de Universiteit Gent.  (lees meer )

8. Drugbehandelingstraject Brugge (meer achtergrondinfo)

In het arrondissement Brugge is men ook gevoelig voor de problematiek van druggerelateerde delinquentie en laat men zich inspireren door het Gentse DBK-initiatief. Concreet ging men aan de slag met een aangepaste versie: het drugbehandelingstraject (voorlopig zonder liaison). Personen die zwaardere drugsgerelateerde feiten gepleegd hebben of die een mislukt Clean-traject achter de rug hebben kunnen, mits ze voldoende gemotiveerd zijn een 8 maanden durend drugbehandelingstrajectopstarten. Bij positieve evaluatie wordt de effectieve straf omgezet in probatie of uitstel.  

 9. Justitieel casemanagement: project tussen CIC, Stad Antwerpen, parket en politie (meer achtergrondinfo)

Sinds 2011 loopt er onder impuls van de stad Antwerpen een project om verslaafde veelplegers beter op te volgen. Het project richt zich zowel tot justitie als tot het drughulpverleningsnetwerk. Veelplegers zijn chronische druggebruikers die misdrijven plegen gelieerd aan hun verslaving. Het doel van het project is het reduceren van druggerelateerde criminaliteit en te zorgen voor een haalbare re-integratie van de doelgroep in de maatschappij. Via het project wordt geprobeerd veelplegers op een adequate manier door te verwijzen naar de hulpverlening. In eerste instantie uit bezorgdheid voor hun eigen welzijn, maar ook om op die manier de druggerelateerde overlast in de stad te reduceren. Het project is een samenwerking tussen politie, justitie, de stad Antwerpen en het Crisisinterventiecentrum (CIC) van De Sleutel.

Omdat een druggebruiker in veel gevallen opgevolgd worden door verschillende diensten en centra, gebeurt het al te vaak dat de betrokkene door de mazen van het hulpverleningsnet glipt en hervalt. Als reactie op deze trend faciliteerde het Antwerpse stadsbestuur de toeleiding naar de hulpverlening via de installatie van een casemanager die de brug slaat tussen hulpverlening en justitie. Op die manier kan men effectiever op individueel niveau werken aan de re-integratie in de maatschapij van deze overlastplegers. In de praktijk meldt het parket - afhankelijk van de ernst en de aard van de feiten – een veelpleger aan bij de casemanager. De taak van casemanager is het initiëren en opvolgen van individuele hulptrajecten. Het Crisisinterventiecentrum (CIC) De Sleutel is partner in dit verhaal en engageert zich om personen die voldoen aan de criteria, op te nemen in hun werking. Hiervoor wordt binnen het CIC 1 bed vrijgehouden zodat een opname snel en efficiënt kan geregeld worden.

 10. Het Residentieel Kortdurend Jongerenprogramma (RKJ) te Eeklo (meer achtergrondinfo)

Last but not least is er onze afdeling voor minderjarigen, het Residentieel Kortdurend Jongerenprogramma te Eeklo waar 70% van de minderjarige cliënten worden toegeleid door justitie, voornamelijk door de jeugdrechter (60 %) en in veel mindere mate het Ondersteuningscentrum Jeugdzorg of OCJ (10%).

Besluit:

Het is zonder meer een positieve evolutie dat er de laatste jaren een grote toenadering is ontstaan tussen diverse actoren van de drughulpverlening en diverse echelons van justitie. De Sleutel zal hierin de komende jaren verder een voortrekkersrol blijven spelen.

Damien Versele, algemeen directeur De Sleutel

(Update maart 2015)

 

Aanverwante info:
Tags op thema Justitie

 


 

[1]     Sinds de Parlementaire Werkgroep Drugs - 1996 – 1997, overgenomen in de Federale Beleidsnota Drugs van 2001 en verankerd in de drugswetgeving van 2003.

[2]     Bij probatieopschorting en probatieuitstel wordt respectievelijk een uitspraak van de straf opgeschort of een straf uitgesproken maar uitgesteld mits de voorwaarde dat de beklaagde (bij opschorting) of de veroordeelde (bij uitstel) zich laat begeleiden voor zijn drugprobleem gedurende bepaalde tijd en binnen een bepaalde zorgtraject.

[3]     Parallel met de ontwikkeling van het luik Drugs binnen het Globaal Plan (Veiligheids- en Preventiecontracten van Binnenlandse Zaken) werd in 1994 de basis gelegd voor de Gerechtelijke Alternatieve Maatregelen (GAM) vanuit Justitie. De focus van de GAM was het ontwikkelen van vormings- en trainingsprogramma’s als alternatief voor een gerechtelijke vervolging en dit voor VOV’ers (vrijlating onder voorwaarden), mensen die in aanmerking komen voor Probatie (opschorting, uitstel) en Bemiddeling in Strafzaken (BIS). Het betreft concreet overeenkomsten tussen de FOD Justitie en diverse steden waarbij personeelsleden van de stad worden gedetacheerd naar (drug)hulpvoorzieningen: De Sleutel beschikt over 7,5 VTE GAM medewerkers in Antwerpen, Gent, Brugge, Brussel en Veurne.

[4]     Het CAP heeft tot doel de hulpvragen van gedetineerden in een aantal Vlaamse gevangenissen te centraliseren met het oog op een vlotte overgang naar de meeste gepaste hulpverleningsvorm. Het is een project van de Vlaamse Vereniging Behandelingscentra Verslaafdenzorg.

[5]     Het Believe-project in de gevangenis te Ruiselede.

[6]     Bezit van andere dan cannabisproducten, frequent of herhaald bezit van cannabis, problematisch gebruik, detailhandel enkel om in het persoonlijk gebruik te financieren, geringe feiten t.a.v. minderjarigen.

 



Online behandeling is een goed alternatief voor een gewone behandeling

Volg ons op Facebook

Traject van een cliënt

Inschrijven E-zine

Invalid Input

Agenda

September
  • 10
    10:00 Zee-zeildag 2017

    Op zondag 10 september kan u opnieuw deelnemen aan de Zee-zeildag ten voordele van De Sleutel.

    Lees meer

    Link naar website o.m. met reacties van deelnemers van vorige edities.

  • Volledige agenda

Recente professionele vacatures