dinsdag 07 juni 2022 13:33

Tevreden met je leven? Interview met CRA-specialist Hendrik Roozen

Community Reinforcement Aproach (CRA) is een methodiek die zorgt voor een hoopvolle kijk binnen de verslavingszorg. Het doel is plezier hebben in het leven zonder drugs te hoeven gebruiken. In deze methodiek ligt de focus op wat mensen graag willen. Hoe leer je opnieuw ervaringen opdoen en proeven van nieuwe dingen, … In De Sleutel loopt een opleidingstraject rond CRA. We gaan via teams in gesprek met Hendrik Roozen, een bevlogen verteller en trainer in deze methodiek.

PERSONEN MET AFHANKELIJKHEIDSPROBLEEM OP WEG HELPEN NAAR MEER LEVENSKWALITEIT 

CRA in een notendop
Community Reinforcement Approach, afgekort CRA gaat verder dan het herstel van de opgelopen schade. CRA wil dat de persoon met een verslaving leert om een leven op te bouwen dat belonend is zonder dat er middelenmisbruik aan te pas komt. Een verslaving overwinnen is niet alleen een kwestie van stoppen met iets te doen dat ongewenst is.

Een verslaving is een vorm van aangeleerd gedrag. Nieuw gedrag kan ook aangeleerd worden. Een kerngedachte is dat “niet meer gebruiken betekent dat er een leegte ontstaat”. CRA gaat over de ontwikkeling van een alternatieve levensstijl die in de plaats komt van de verslaving: opnieuw fun in het leven hebben én verbonden zijn met de gemeenschap waarin je leeft. Je bouwt aan een andere levenswijze die de cliënt uiteindelijk meer beloont dan middelen gebruiken ooit zou kunnen.
Door de combinatie van alternatieven uitbouwen en dicht bij de belangen en dromen aan te sluiten, is er een verankering van gedrag en gevoel.

CRA maakt het mogelijk om via positieve bekrachtiging op structurele wijze interventies op verschillende levensterreinen te combineren zodat men kan inspelen op de noden en verwachtingen van cliënten.

 

Hendrik Roozen: “Het leven is een mix van allerlei interacties, omgevingsfactoren, vol verleidingen en verlokkingen. In het geval van een verslavingsprobleem kijken we welke factoren versterkend werken voor dit soort gedrag. De CRA-methodiek vindt zijn oorsprong in de jaren 60, meer bepaald in de operante conditioneringstheorie van Skinner. In deze theorie leren we kijken naar de relatie tussen omgeving en gedrag en hoe die mekaar beïnvloeden. Gewenst gedrag dat je telkens beloont zal vaker optreden. Ongewenst gedrag dat je niet meer beloont, zal uitdoven. Je kijkt dus naar de wisselwerking tussen gedrag en omgeving. Omgeving is zowel de fysieke plaats of wijk waar iemand woont of tijd doorbrengt als de mensen en activiteiten in die specifieke omgeving.

cra6 web

Zo kan cannabis of drugs als een enorme bekrachtiger gezien worden: een gebruiker neemt een bepaald product, voelt zich lekker en komt ook nog eens in een peergroep terecht die ook gebruikt. Hierdoor krijgt die gebruiker een enorme eigenwaarde, er gaan deuren open in een nieuwe community. Vervolgens vindt deze persoon wegen voor heling en dealen en kan hij of zij zich ook opwerken. Hij leert hierin heel goed te navigeren en zichzelf staande houden (streetwise). Zo kan je bijvoorbeeld een willekeurige drugverslaafde meenemen naar een treinstation in het buitenland, waar hij/zij de taal niet spreekt, deze persoon zal binnen de 10 min drugs kunnen scoren. Deze individuen kennen de community en hebben de navigatie-skills om dit te kunnen bereiken. Het is voor hen in deze context een succes, maar het staat heel ver van de reguliere maatschappij.
De CRA kan voor een ommekeer zorgen. Het is als het ware een gps-navigatie herprogrammeren. Een aanpak die de bekrachtigers omzet, zodanig dat we net een beetje opschuiven naar wat maatschappelijk meer verantwoord is. Een zoektocht naar hoe men terug kan participeren in het “gewone leven”. Het stap voor stap nieuwe deuren openen om te kunnen kijken wat erachter zit.

Samen zoeken

“Belangrijk is dat je bestaande paden kan loslaten nadat je nieuwe attractieve dingen gevonden hebt. Het is makkelijker als je definieert wat je wel gaat doen, dan aangeven dat je vb niet gaat … gebruiken. In het zorgtraject zoek je samen: als hulpverlener is het kwestie van in dialoog met de client te navigeren. Je moedigt je cliënt aan, je supportert, steunt en helpt zoeken naar nieuwe ervaringen die fijn en bekrachtigend kunnen zijn.”

Samenvattend kunnen we stellen dat we met CRA in een bepaalde omgeving de focus richten op andere plaatsen en mensen om een cliënt nieuwe ervaringen aan te reiken. Dit gebeurt met de steun van de hulpverlener maar ook met die van mensen uit hun eigen omgeving, wat noodzakelijk is om door te kunnen zetten. CRA zoekt naar de belangen en luistert naar de dromen van de cliënt.

cra steentjes te gebruiken web

 

 

 

 

 

 

 

 

Hoe ben je met CRA in aanraking gekomen?
“Ik was in de jaren 90 als beginnend psycholoog aan de slag in een methadonpost in Roosendaal en was erg onder de indruk van de populatie die daar langdurig in behandeling was. De informatie rond behandeling was erg beperkt. Methadonverstrekking was de hoeksteen voor de behandeling van de opiaatpopulatie. Het was vaak kwestie van dagen of weken voor mensen terugkwamen naar datzelfde methadonprogramma na een ontwenning. Kort daarna hoorde ik over een oproep voor een experimenteel programma voor chronische opiaatgebruikers in Spanje. Drie cliënten uit het methadononderhoudsprogramma die tevergeefs probeerden om stabiel abstinent te worden namen deel. Na 6 maanden bleken ze nog steeds clean te zijn. Ik ben toen op onderzoek gegaan. Wat me frappeerde was dat de cliënt er samen was met familieleden. Daarnaast koos men voor een continue bijsturing op basis van terugkoppeling van de ervaring van de cliënt. De behandeling was erg cliëntgericht. Dit wou ik ook in Nederland uitproberen! We startten een project in vakantiehuisjes waarbij cliënt en familie samen kwamen. Zo hebben we 30 à 40 cliënten effectief behandeld met 100% abstinentie na detox. Dit was erg intensief. Als een cliënt niet kwam opdagen op zijn poliklinische afspraak, ging ik er achteraan. Ik reed naar de familie, ik zag de omgeving. Op die manier had ik zeer concrete kennis van de bekrachtigers van de cliënt in wisselwerking met de familie. Hierin zit een grote betrokkenheid vervat, net wat deze mensen nodig hebben om nieuwe wegen te vinden. Toen ik bij terugkomst verslag uitbracht aan Prof van den Brink gaf hij aan dat dit overeenkwam met de werkzame elementen in CRA. Dat was dus dé aanleiding om me daar in te verdiepen en dat doe ik nu nog steeds.”

Hoe herken je een CRA hulpverlener?
“Dit kan op veel verschillende manieren zijn. Oppervlakkig gezien gaat het om het toepassen van bepaalde technieken en tools. Ik herken een CRA-hulpverlener aan de betrokkenheid die voorop komt te staan. Wat ik soms zie is dat CRA toegepast wordt als een kunstje. Zo ontmoette ik een team met sociotherapeuten, bij wie hun bekrachtiger een goed ingevuld dossier was. Zij namen als het ware de verschillende vragenlijsten af omdat het zo voorgeschreven is. Dat is niet waar CRA voor staat. Als er enkel wordt afgevinkt, ga je amper in relatie en is er geen betrokkenheid met de cliënt.
Een CRA-hulpverlener zoekt naar diepgang. Het is een soort basisattitude waarbij je gelooft in de cliënten en hun belangen naar boven haalt. Met je cliënt een gedeeld plan opmaken is een belangrijke basis.
Met de CRA-methodiek richt je je op wat de cliënt wenst en ga je met verschillende levensdomeinen aan de slag. Ook ligt de focus niet op wat er fout loopt maar eerder op wat iemand wil bereiken. En wat er dan voor nodig is. Door beweging te krijgen op andere vlakken merk je vanzelf dat het verslavingsstuk minder prominent aanwezig is. Het is fijner om met krachten, belangen en dromen bezig te zijn, dan je voor de zoveelste keer in de probleemgebieden te verdiepen.”

Hoe verhoudt CRA zich tot de herstelgedachte?
“Herstel gaat verder dan alleen verbetering op vlak van het middelengebruik. Herstel of verbetering is van toepassing op tal van domeinen. Dit is heel consistent met CRA. De cliënt staat centraal en niet de ervaring van de hulpverlening. De cliënt definieert wat voor hem kwaliteit van leven is. Het werken met de TVL (tevredenheid met het leven) kijkt naar vele levensdomeinen. Van belang is “hoe zit je in je vel?".
Je zou kunnen blijven gebruiken mits je gelukkig bent. Soms hebben mensen wel meerdere ongezonde leefgewoontes. Als dit er één van is, kan dat, mits er voldoende comfort in het leven is. De parallel met de herstelgedachte draait om het feit dat we met de CRA-methodiek weg gaan van klachten of symptoomreductie. We focussen op belangenbehartiging. Met andere woorden: het doel is de cliënt opnieuw te laten ontdekken wat hij of zij zelf wil en hoe men het leven de vorm kan geven om dit te kunnen realiseren. Je ondersteunt en motiveert de cliënt in dat onderzoek en in het zetten van stappen naar nieuwe gewoontes.”

cra opleiding web 2Hendrik Roozen: “In CRA herformuleren we doelen positief en benadrukken we wat iemand wél wil doen”.

“Een probleem is een bekrachtiger in de knel”, zo zeg je tijdens de opleiding? Kan je daar een voorbeeld van geven?
“Door een probleem te bekijken als een belemmering om je eigen doel te bereiken sluit je dicht aan bij de energie van iemand. Een belang of bekrachtiger wordt bedreigd, dit raakt iemand ook emotioneel, want in het andere geval zou die de schouders op kunnen halen en verder gaan. We gaan dus op zoek naar wat de bekrachtiger is, waar iemand naar toe wil, waar de drive zit. Deze manier van werken maakt het overgaan tot actie vaak eenvoudiger. In CRA gaan we problemen en doelen positief herformuleren. We benadrukken wat iemand wel wil doen.
Een cliënt formuleert bijvoorbeeld als klacht: ik verveel me zo, ik weet niet wat ik moet doen, ik geraak niet uit de zetel, … Je kan dan als hulpverlener alle klachten inventariseren. Of je kan je richten op het belang dat er achter zit: ik wil leuke dingen beleven, ik wil ergens bij horen, ik wil iets ondernemen. Negatief geformuleerd zou dat neerkomen op “het negatieve gevoel van verveling niet meer willen voelen”. In CRA bekijken we dit positief. Je kan dan samen met je cliënt een koffie gaan drinken of op kantoor samen uitklaren welke handelingen of activiteiten aansluiten bij de belangen van de cliënt. Zo kan je het activeren van de cliënt opstarten. Dit sluit aan bij de buddysystemen, waarbij cliënten elkaar kunnen ondersteunen tot die activatie te komen.”

Versterk je de nood aan onmiddellijke behoeftebevrediging niet door te werken met beloningen? Hou je daarmee het verslavingspatroon niet eerder in stand ipv hen er vanaf te helpen?
“Uit onderzoek blijkt dat het korte termijn-denken, het typische beloningsysteem bij mensen met een verslaving vaak in hun constitutie zit. Dit is een deel van de kwetsbaarheid die de kans vergroot dat ze in een verslavingspatroon terechtkomen. Onderzoek wees uit dat bij opiaatgebruikers de toekomst 9 dagen ver was, terwijl de meeste mensen tot 5 jaren plannen opmaken. We kunnen niet zomaar verlangen dat ze hun behoeften kunnen uitstellen. Dat ze in één keer plots lange termijn georiënteerd zijn. Als hulpverlener en familie zouden we heel graag willen dat ze planmatig werken, dat hun hersenen anders georganiseerd zijn. Het werken met korte termijn beloningen werkt. Tenslotte laat onderzoek consistent zien dat Contingency Management werkt.
Daarnaast kan je inzetten op de “Episodic Future Thinking” (EFT) -methodiek van Bickel. Hij werkt met het vooraf visualiseren van een succesvol plan. Op deze manier verhoogt bij de cliënt de bereidheid om dat plan aan te pakken, is het mogelijk het temporele venster verder op te rekken en minder impulsief te reageren. Via EFT kunnen middellange termijn plannen geïnternaliseerd worden.”

Is er nog iets dat je graag in de verf wil zetten?
CRA wil niet enkel mensen van middelgebruik afbrengen. Mensen willen vaak niet stoppen met gebruik. Door met deze methodiek aan de slag te gaan is het minderen van gebruik of de abstinentie eerder een bijproduct. Het is een valkuil in de hulpverlening. Drugs zijn zo’n sterke bekrachtiger. Het einddoel als begindoel neerzetten, brengt veel kans op faalervaringen. Eigenlijk moeten eerst allerlei nieuwe gedragingen, gewoontes, gedachten, nieuwe sociale contacten in gereedheid gebracht worden vooraleer men er in kan slagen om dat middel los te laten en het afhankelijkheidsprobleem op te lossen”.

Els Vanneste (juni 2022)

 

cra foto inhoudstafel en blz 4 hendrik RoozenProf. Dr. Hendrik G. Roozen is Gezondheidszorg GZ-psycholoog en sinds 2016 verbonden aan de University of New Mexico (VS) bij het ‘Center on Alcoholism, Substance Abuse, and Addictions’ (CASAA) in Albuquerque. Hij verricht consultaties en verzorgt trainingen bij tal van gezondheidszorg-, forensische en verslavingszorginstellingen in binnen- en buitenland op het gebied van Community Reinforcement Approach (CRA), Community Reinforcement and Family Training (CRAFT) en Adolescent Community Reinforcement Approach (ACRA).

 

Aanverwante info

Op zoek naar meer tevredenheid in je leven: CRA in de praktijk: lees hier

Positief bekrachtigen via CRA: wat?: lees hier

 

 

Latest from Paul De Neve

back to top