De Sleutel werkt voor nazorg samen met Zagan: een voorbeeld van integratie van psychiatrie en verslavingszorg

Joris Bultynck is intussen 12 jaar als woonbegeleider aan de slag bij Zagan (2).  Een gesprek.

“In ons tussenhuis laten we de bewoners alles zoveel mogelijk zelf doen. In het begin schrikken ze dan wel even. Eigenlijk bouwen we langzaam de structuur van de therapeutische gemeenschap af.  Bewoners staan bij ons zelf in voor alle praktische zaken, bv koken en boodschappen doen,… Als iemand met iets zit, proberen we hen eerst zelf oplossingen te laten zoeken.  Een begeleider zorgt voor ondersteuning  en  gedraagt zich als een coach. Tijdens weekends en ’s avonds staan de cliënten er alleen voor. Ze kunnen wel een beroep doen op onze 24u permanentie.”, zo vertelt Joris Bultynck.  

Samen sterker

joris zagan 007web

 

 

 

 

Joris Bultuynck: “De samenwerking met De Sleutel is zeer boeiend en een meerwaarde, vooral omdat ze het resultaat is van de integratie van 2 soorten hulpverlening”

 

 

 

Joris: Zagan beschikt in het Gentse over een 90-tal plaatsen in beschut wonen en een eigen arbeidscentrum ‘De Compagnie’. We richten ons tot volwassen mensen met een gestabiliseerde psychiatrische stoornis.  Onze doelgroep is verder heel divers: mensen met een psychotische stoornis, met een persoonlijkheidsstoornis,  depressie, een licht mentale handicap, dus ook een soort dubbel diagnose… We hebben ook een doorgangshuis,  een huis specifiek voor alcoholverslaafde mensen, …

Hoe is de samenwerking met De Sleutel tot stand gekomen?
Joris : Eerder toevallig, zo’n 8 jaar geleden. Het eerste tussenhuis gekoppeld aan jullie Therapeutische Gemeenschap voor Dubbel Diagnose te Gent (TGG) kon niet blijven bestaan, o.a.  wegens financiële redenen. Toen vanuit De Sleutel de vraag kwam om 1 van onze huizen blijvend als tussenhuis  voor TGG te laten functioneren, hebben we meteen ja gezegd.  Bewoners die het TG programma afrondden, kunnen niet zomaar doorstromen naar zelfstandig  wonen. Zo ontstond dit traject binnen het regulier beschut wonen.  We hebben vrij snel inspanningen gedaan om de neuzen in dezelfde richting te krijgen en om de eerste expertise naar jullie doelgroep op te bouwen. Met succes: we slaagden erin om die eerste bewoners goed te laten re-integreren in de samenleving.  De beginjaren waren niet altijd eenvoudig.
Zagan is gegroeid uit de psychiatrie en had weinig affiniteit met de wijze van werken van een TG. We moesten jullie programma leren kennen, dat specifieke jargon onder de knie krijgen,…  Uiteindelijk heeft het toch een vijftal jaar geduurd vooraleer we 100% op elkaar afgestemd waren. Het werd een soort kruisbestuiving. TGG is zeer onderlegd in verslavingszorg en wij in psychiatrische stoornissen, rehabilitatie, in activering. Op die manier konden we veel van elkaar leren. We opteerden voor het nazorgkader zoals het gebruikt werd binnen De Sleutel, maar pasten het aan op basis van onze klinische ervaring zodat het beter paste bij het doelpubliek met een psychiatrische problematiek.  We slaagden erin om de knowhow van TGG (met focus op verslaving, clean leven, lifestyle, peerwerking, ..) te verzoenen met deze van de psychiatrische hulp (psycho-educatie, medicatie, …). Het resultaat was een integratie.

Welke consequenties had onze specifieke doelgroep van ex-verslaafden voor jullie werking?
Joris: Binnen Zagan wordt er in principe geen behandeling gegeven. Het tussenhuis voor jullie doelgroep is daar nu een uitzondering op. Nadat we jullie TGG-werking ten gronde leerden kennen, met die structuur, die therapiegroepen, beslisten we om dit ook voor een deel binnen onze tussenhuiswerking te incorporeren. Dat is uniek, gezien we normaal focussen op rehabilitatie, herstel en resocialisatie.  Maar die aandacht voor behandeling is logisch, gezien we instaan voor de nazorg van jullie oud-bewoners.
Langs de andere kant werken we bij Zagan, naast de mensen met een verslaving, natuurlijk vooral met mensen met een psychiatrische problematiek. We zijn daardoor ook veel alerter voor die zaken.  We zien veel analoge situaties in onze andere huizen die we in ons tussenhuis kunnen toepassen.
Je mag bijvoorbeeld je verwachtingen naar rehabilitatie bij mensen met dubbeldiagnose niet te hoog leggen. Daar hebben we een serieuze bocht gemaakt. In het begin gingen we voor totale genezing, totale re-integratie,… Maar een probleem los je bij iemand met een zware persoonlijkheidsstoornis of schizofrenie, niet zo maar op. Dat probleem zal daar altijd blijven. Het blijft ook een factor die iemand drijft tot gebruik.  Uit die ervaring hebben we geleerd. Door doelen anders te formuleren, door sneller tevreden te zijn bespaar je de bewoner een faalervaring.

Kan je ons gezamenlijk tussenhuis situeren t.o.v. jullie andere ‘huizen’ van beschut wonen?
Joris: In dat gemeenschapshuis zijn er 5 plaatsen waar bewoners maximaal 1 jaar verblijven. Het programma is volledig uitgeschreven en is een werkmiddel om hen via haalbare doelen te activeren naar vrije tijd, sociale contacten, werk, wonen…. We passen dat aan in functie van de mogelijkheden van de cliënt. In eerste fase houden we nog een stuk de structuur van TGG aan. De tweede fase is echt bedoeld om te werken naar hun leven na het tussenhuis. Voor velen blijft werken in de sociale economie en beschut wonen het maximum haalbare. Anderen vinden in het reguliere hun plek.
Het grote verschil is verder dat de mensen in onze andere huizen uit allerhande verschillende soorten settings afkomstig zijn. Ze kennen elkaar dus niet, hebben met een andere problematiek af te rekenen, hebben geen zicht op elkaars diagnose. Bij jullie kennen ze elkaar al lang, kan je zaken vlotter bespreekbaar maken,… Dat betekent dat je daar met een totaal andere dynamiek zit.  Mensen kunnen elkaar veel beter ondersteunen via de peerwerking. Binnen het reguliere beschut wonen kennen we dat veel minder.
Anderzijds kampen veel mensen met dubbeldiagnose met een sociale fobie. Eenmaal de structuur van die TG wegvalt, moeten we vaak bijsturen door de lat minder hoog te leggen, bv rond vrijwilligerswerk of engagement in een vereniging. Dat proberen we dan opnieuw langzaam te laten groeien op tempo van de cliënt. We zien dat veel minder in onze andere tussenhuizen.

Is de samenwerking een meerwaarde?
Joris: Zeker, vooral omdat ze het resultaat was van die integratie. Achteraf bekeken was dat één van de boeiendste dingen die ik hier in mijn carrière binnen Zagan heb mogen doen. Ook al heeft het in het begin soms gebotst. We vonden dat jullie de bewoners wat aan het overbevragen waren, jullie vonden dat wij te laks optraden… Maar door naar elkaar te luisteren, door in elkaars werking te gaan meedraaien, door te profiteren van elkaars kennis, heeft dit ons uiteindelijk dichter bij elkaar gebracht. Ook TGG heeft dankzij onze feedback een deel van haar programma aangepast
De samenwerking gaat ook ver. Jullie klinisch coördinator blijft onze vergadering bijwonen en jullie familiewerkster komt hier in huis om de 14 dagen. Verder er is een maandelijks overleg met jullie sociale werkplaats en hebben we een hechte samenwerking met jullie dagcentrum. Dat is heel belangrijk. Mensen blijven die gesprekken na hun verblijf hier dikwijls aanhouden. Mocht het later minder goed gaan, dan blijkt dit het eerste handvat dat ze vastgrijpen.
Kenmerkend voor onze samenwerking is ook de keuze voor overlapping. Iemand die bijna het TGG-programma afgewerkt heeft, zal daar in de laatste fase al met ons hebben kennisgemaakt, zal daar al weten hoe het in de sociale werkplaats draait en bij wie hij in het dagcentrum terecht kan. Dat is dus al geïnstalleerd. Dat is voor deze mensen een grote meerwaarde.

Jullie zijn qua instroom voor die 5 plaatsen afhankelijk van onze werking…
Joris:  Klopt.  We zijn de achterdeur van TGG en die afhankelijkheid van jullie bezetting is niet altijd eenvoudig. Bij onze andere huizen, ligt dat anders. Soms kennen we hier iemand met een herval, en kunnen we die vrijgekomen plaats niet meteen invullen omdat er niemand anders klaar is. Dat zorgt dan wel wat voor financiële stress. We zijn wel overeengekomen dat beide instellingen eventuele financiële verliezen delen. Het is ook zo dat we voor jullie doelgroep eigenlijk verhuisd zijn naar een iets betere buurt, weg van het drugsmilieu, met wat meer groen, meer licht, omdat dit voor jullie cliënten gewoon beter is. De huurkost ligt daar hoger.

Hoe ziet u de toekomst?
Joris: We zijn reeds serieus gegroeid. Dit werk is zeker zinvol, toch plannen we geen uitbreiding. We waken erover dat niet meer dan 10% van de Zagan-populatie uit TGG komt. Naar  bezetting toe bekijken we  wel bijkomende partnerships. Ook in andere instellingen wordt met dit specifieke doelpubliek gewerkt. We hebben trouwens al cliënten opgevangen uit jullie TG Merelbeke voor iemand met een licht psychiatrische problematiek en nood aan meer begeleiding en omgekeerd werd tevens iemand met weinig dubbeldiagnose verwezen naar jullie tussenhuis in Merelbeke.
Onze uitdaging blijft: wat bieden we en hoe kunnen we dat nog verbeteren. Hiervoor zitten we inhoudelijk regelmatig samen, ook met de stuurgroep. Telkens een bewoner gradueert (zijn programma afwerkt) organiseren we een uitgebreide evaluatie. Zo leerden we uit feedbackgesprekken dat we onze zelfhulpgroepsmomenten best wat inperkten. Vaak omdat de bewoners er gaandeweg vooral sociaal wenselijke zaken naar voor brachten (3).

Paul De Neve

(augustus 2013)

 

(1)    Personen die bovenop hun verslaving  kampen met een psychiatrisch probleem (= dubbele diagnose)
(2)    Beschut Wonen v.z.w. Zagan biedt in het Gentse een specifieke woonomgeving voor psychisch kwetsbare personen evenals ondersteuning bij het opbouwen van een kwaliteitsvolle dagbesteding (Compagnie De Sporen). Naast een doorgangstehuis met een beperkte verblijfsduur beschikt Zagan over een 17-tal groepswoningen verspreid over de Gentse agglomeratie. In 1998 werd daarenboven een nieuwbouw met 10 studio’s in gebruik genomen. Deze laatste formule biedt mogelijkheden aan personen of aan koppels die kiezen voor een meer geïndividualiseerde woonvorm met ondersteuning.
vzw Zagan, Tolhuislaan 80-82, 9000 Gent
(3)    Lees hier meer over de werkwijze van Zagan Beschut Wonen