Kwaliteit in cijfers?

Waarom en wat voorafging

Vanaf 1976 voert De Sleutel een kwaliteitsbeleid, met vallen en opstaan. Dit kwaliteitsbeleid werd aanvankelijk niet gestuurd door overheid of interne beheersinstanties. Dit geeft de vaste wil van De Sleutel weer om eerst gemeenschappelijk te bepalen wat we onder kwaliteit verstaan en vervolgens de wisselende ambitie om die systematisch op te volgen via bestaande kaders, zoals bijvoorbeeld EFQM. Dit zoekproces loopt samen met een voortdurende strijd om financieel te overleven binnen een overheidssysteem dat niet op de eerste plaats gericht is op kwaliteitsmeting maar op prestatiemeting.

Vanaf 2013 neemt De Sleutel consequent deel aan het VIP²-project, dat samen met de diverse actoren in de GGZ kwaliteitsindicatoren wil bepalen. Van hieruit wordt de Vlaamse Patiëntpeiling gelanceerd waaraan we vanaf 2017 jaarlijks deelnemen.

In 2016 werd het rapport COMIQS (Consensus building on minimal quality standards for drug demand reduction in Belgium) verspreid met voorstellen van minimale kwaliteitsstandaarden voor de verslavingszorg in België. Hieraan werkten oa. de FOD Volksgezondheid, de Vlaamse zorginspectie, NIAZ en Prose mee.

Vanaf 2017 geeft het beheercomité zorgvoorzieningen Broeders van Liefde richting in het opvolgen van welbepaalde kwaliteitsindicatoren voor de zorg.

Vanaf 2019 wordt door de Vlaamse zorginspectie eveneens een kader aangereikt.

In 2019 startte de VVBV eveneens met werkgroepen die kwaliteitsstandaarden voor zowel ambulante als residentiële zorgverlening willen bepalen om verder in dialoog te gaan met de overheid over wat kwaliteitsvolle verslavingszorg is en hoe we die kunnen weergeven.

Kwaliteit van zorg bespreekbaar maken aan de hand van cijfers stimuleert het debat over kwaliteit en zet ons als behandelaars aan tot (zelf)reflectie. Het is voor ons van belang een opvolgsysteem te hebben dat ons ondersteunt in het continu verbeteren om de beoogde zorg te realiseren.

Project “kwaliteit in cijfers”

In uitvoering van het sectoraal beleidsplan 2015-2017 binnen de groep van voorzieningen van de organisatie Broeders van Liefde werd het project ‘kwaliteit in cijfers’ opgestart (1). Het project ambieert om kwaliteitsindicatoren over zorg voorwerp van bespreking te maken op o.a. de bestuurstafel en in de diverse behandelteams. We bereikten ook binnen De Sleutel een consensus over de aard en inhoud van zinvolle en betrouwbare gegevens. Tegelijk werken we aan een cultuur waarin inhouden van zorg worden besproken en gemonitord. Zo willen we vasthouden aan een halfjaarlijkse ontmoeting van bestuur en teams waarbij precies de kwaliteit in cijfers wordt besproken.

In lijn met de grotere groep weerhielden we in De Sleutel volgende vijf thema’s inzake kwaliteit van zorg (gebaseerd op de criteria van kwaliteitsvolle zorg, Institute of Medicine, 2001):

  • De zorg voor de cliënt is effectief.
  • De zorg voor de cliënt is herstelgericht.
  • De zorg is cliëntgericht.
  • De zorg voor de patiënt is veilig.
  • De zorgcontinuïteit voor de cliënt is verzekerd.

Hoe vinden we cijfers in de zorg?

Voor elk van deze thema’s is het zoeken naar zinvolle gegevens, d.w.z. gegevens die naar iets specifieks wijzen, indicatoren dus. Voor De Sleutel vormt de jaarlijkse afname van de Vlaamse PatiëntenPeiling (VPP) waarbij cliënten zelf de bejegening m.b.t. deze thema’s evalueren een belangrijke bron van informatie sedert 2017. We lichten dit hieronder toe vanuit een iets bredere situering met telkens de illustratie vanuit deze VPP. 

Voor het thema De zorg voor de cliënt is effectief” beseffen we dat het aantonen van effectiviteit geen evidentie is. Toch zijn er een aantal mogelijkheden om het resultaatsgerichte karakter van onze zorg te kunnen aanwijzen:
Onze aandacht voor de evaluatie van de cliënt over het resultaat van de zorg. De focus ligt hier op twee zaken:

  • de waardering door de cliënt over zijn of haar zorg. De onderliggende redenering is dat als de cliënt tevreden is over de uitkomsten van de zorg, ons aanbod in voldoende mate resultaatsgericht is.
  • de waardering voor de therapeutische relatie door de cliënt: de therapeutische connectie tussen hulpverlener en cliënt is immers één van de meest krachtige voorspellers voor een positief resultaat.

Resultaten VPP De Sleutel 2020 Resultaat van zorg

  • Mijn hulpverleners en ik evalueren regelmatig het verloop van de behandeling.
    59% altijd / 86% meestal + altijd
  • Ik voel me geholpen door mijn behandeling.
    61% altijd / 89% meestal + altijd

Resultaten VPP De Sleutel 2020 Therapeutische relatie

  • Mijn hulpverleners geven me begrijpelijke uitleg.
    72% altijd / 95% meestal + altijd
  • Mijn hulpverleners respecteren mij.
    84% altijd / 98% meestal + altijd
  • Ik heb vertrouwen in mijn hulpverleners.
    73% altijd / 94% meestal + altijd
  • Ik voel me vrij om mijn hulpverleners vragen te stellen over mijn behandeling en mijn medicatie.
    77% altijd / 95% meestal + altijd
  • Mijn hulpverleners respecteren mijn privacy.
    83% altijd / 97% meestal + altijd

Onze aandacht voor feedbackgestuurde zorg, d.i. voor het continue proces van samen met de cliënt bespreken, meten, overleggen en bijsturen. Feedbackgestuurde zorg objectiveert voor cliënten en hulpverleners indrukken en verwachtingen. Dit biedt meer transparantie en laat toe doelgerichter te kunnen werken.
Om dit in kaart te brengen maken we gebruik van het digitaal patiëntendossier dat in 2020 werd ingevoerd. Dit dossier geeft o.a. aan of er duidelijke doelen in het behandelplan worden weergegeven en of deze doelen resultaat zijn van samenspraak.

Onze aandacht voor kwaliteitsvolle programma’s die doen wat ze beloven te doen. De opmaak van behandelplannen is niet alleen het resultaat van overleg tussen hulpverlener, patiënt en diens omgeving, maar is tevens gebaseerd op werkzame principes voor verandering. De kans op de gewenste uitkomsten verhoogt als we programma’s toepassen die hun effectiviteit hebben bewezen.

Hier hanteren we voorlopig nog geen specifieke indicatoren. De zorg voor de cliënt is herstelgericht, betekent dat we aandacht hebben voor de krachten die mensen aangeven en de protectieve factoren die aanwezig zijn in de levenssituatie van de cliënt. Expliciete aandacht gaat ook naar sterkere integratie van ervaringskennis, naast wetenschappelijke en klinische kennis. Hiertoe biedt de aanwezigheid van ervaringsdeskundigen in elk behandelteam veel mogelijkheden.
Als indicator richten we ons zowel op het nagaan in de dossiers in welke mate protectieve factoren expliciet worden benoemd als hoe sterk de aanwezigheid is van zowel professionele als vrijwillige ervaringswerkers.
Ook hier vormt de perceptie van de cliënt m.b.t mogelijkheden i.p.v. beperkingen een belangrijke aanwijzing

Resultaten VPP De Sleutel 2020 herstelgericht

  • Mijn hulpverleners gaan uit van mijn mogelijkheden in plaats van mijn beperkingen.
    64% altijd / 93% meestal + altijd

De zorg is cliëntgericht: hier gaat het in het bijzonder om de inspraak in het eigen behandelproces en dit heeft tot doel de zorg op maat te verhogen. Ook de mate van betrokkenheid van de context van de cliënt is hierbij van belang. Voor dit laatste ontwikkelen we nog een indicator, vooral gebaseerd op de gegevens die we in het patiëntendossier bijhouden. Om de waardering van inspraak te kennen gebruiken we eveneens de specifieke items hierover uit de VPP.

Resultaten VPP De Sleutel 2020 inspraak van de cliënt

  • Mijn hulpverleners sporen mij aan om mee te beslissen over mijn behandeling, onderzoek en/of testen:
    55% altijd / 86% meestal + altijd   

  • Ik kan meebeslissen over de inhoud van mijn behandeling:
    66% altijd / 87% meestal + altijd

  • Ik kan meebeslissen over het einde van mijn behandeling:
    88% ja

De zorg voor de patiënt is veilig, impliceert alle facetten van veilige zorg, zowel de fysieke veiligheid, de medicatietoediening, de bescherming van privacy, etc. We leggen de focus voor de opvolging nu vooral op suïcidepreventie (mate waarin risico-inschatting gebeurt), aantal incidentmeldingen en eveneens de waardering van het aspect veiligheid door de cliënt via de VPP.

Resultaten VPP De Sleutel 2020 veiligheid

  • Ik voel me veilig tijdens mijn behandeling.
    76% altijd / 96% meestal + altijd

De zorgcontinuïteit voor de cliënt is verzekerd, is een thema dat voor De Sleutel ontzettend belangrijk is. Goede zorgtrajecten kunnen pas slagen als er goede connectie is met vele zorgpartners, zowel binnen de eerste en tweede als derde lijn. Het systematisch informeren van verwijzers via opname- en ontslagbrieven is onze focus qua indicator momenteel. Maar ook hier is de beleving van de cliënt zelf over de samenwerking met externe hulpverleners vanuit De Sleutel en de link naar vervolgbehandeling via de VPP een sterke indicator.

Resultaten VPP De Sleutel 2020 perceptie cliënt m.b.t. samenwerking en ev. vervolgbehandeling

  • Mijn hulpverleners werken goed samen met externe hulpverleners of diensten zoals mijn huisarts, zelfstandig psychotherapeut, OCMW, …
    54% altijd / 85% meestal + altijd

  • Mijn hulpverleners en ik hebben afspraken over waar ik na mijn behandeling terecht kan als mijn problemen terugkomen of verergeren.
    88% ja

 

Koen Dhoore (juli 2021)

Aanverwante info
Resultaten tevredenheidsbevraging 2020 (klik hier)

 


[i]Kwaliteit van zorg in de GGZ, Kwaliteitsmonitoring – Handleiding, Broeders van Liefde, 2018