Een kamer vol mensen. Hulpverlening met een contextuele bril

Het RKJ koos voor een introductie in het contextuele denken met het hele team. Hulpverleners hebben nood aan een kader en visie die hen aanknopingspunten bieden om zich steeds opnieuw in te zetten te midden van immense complexiteit of soms schijnbare uitzichtloosheid.cartoon

Sinds kort is de opsplitsing van familiewerking en groepswerking in het RKJ doorgeknipt. Elke cliënt krijgt een duo aangewezen bestaande uit een therapeut en een groepswerker. Samen zetten ze in op de cliënt en zijn context. Deze wijziging kwam er onder andere om ervoor te zorgen dat er voldoende doorstroom van informatie is.

Mocht de jongere (in theorie dus) begeleid worden door de groepswerker en de ouders door de therapeut dan kan je veronderstellen dat ze naast elkaar gaan werken, met verschillende belangen, met verschillende doelen.  Met de contextuele bril op, is de hulpverlener ongeacht de functie meerzijdig partijdig.  Als je meer met de jongere werkt, dan ben je je toch volledig bewust van de ouder en/of context en omgekeerd.  Je bent je er niet alleen bewust van, je gaat ook om beurten achter de verschillende partijen staan, of ze nu effectief aanwezig zijn in het gesprek of niet. Je bent niet voor de jongere of tegen de ouders, je werkt samen in het geheel van de context van en met de jongere. Er is als het ware telkens een kamer vol mensen. 

Oeroude gezegden getuigen van contextueel denken in ons dagelijkse leven.: “de appel valt niet ver van de boom, het bloed kruipt waar het niet gaan kan, …”  nagy_web.jpg 

“Boszormenyi-Nagy (1920-2008) is de grondlegger van de contextuele hulpverlening. In zijn werk met patiënten en hun families merkt hij de kracht op van familiebanden, in positieve en minder positieve zin, en de invloed ervan doorheen de generaties. Met generaties bedoelt hij zowel de vorige als de toekomstige. Hij ziet ook de sterke impact van familiebanden op alle andere belangrijke relaties in ons leven, zoals die met de partner, collega’s en vrienden. Met de begrippen ‘contextueel’ en ‘context’ verwijst Boszormenyi-Nagy naar de verbindingen van mens tot mens in heden, verleden en toekomst. De psychologie, die tot dan toe vooral op het individu was gericht, wordt door zijn ideeën verrijkt met het gebied van de verbondenheid tussen mensen en met de betekenis die rechtvaardige en betrouwbare relaties hebben voor ons welzijn.” (1)

Kenmerkend voor deze manier van denken is dat iedereen in een relationeel netwerk zit, en dat de omgeving mee bepaalt wie we zijn en hoe we reageren. 

els web 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Als de jongere begeleid wordt door een groepswerker en de ouders door een individueel therapeut dan zou je kunnen veronderstellen dat ze naast elkaar werken. Dit willen we voorkomen met onze contextuele aanpak.

Vier dimensies

De theorie van de vier dimensies van de menselijke relationele realiteit is een herkenningspunt in het contextuele denken. Het opdelen van de realiteit in deze dimensies biedt aanknopingspunten naar welke acties of doelen relevant zijn. De eerste dimensie (dimensie van de feiten) biedt de kans om stil te staan bij de feiten, zoals ze zijn. Oordeelvrij, zonder emotionele lading. De tweede dimensie is de wereld van gedachten en emoties (dimensie van de psychologie) en bekijkt hoe de feiten ervaren worden. Is er sprake van een psychische kwetsbaarheid? De derde dimensie, deze van de interacties staat stil bij de manier waarop we onze mening overbrengen. Dit gaat over gedrag, het gesproken woord of dat wat net niet gezegd wordt, … De vierde dimensie is de dimensie van de relationele ethiek: hier gaat het om de balans van geven en ontvangen. 

Deze theorie integreert aldus verschillende zienswijzen en denklijnen met een overkoepelende blik op de relationele ethiek. Nagy omschrijft de relationele ethiek als het leggen van een betrouwbare basis voor het omgaan met elkaar, waardoor het vertrouwen, de veiligheid en de solidariteit tussen mensen vergroot. Denk bijvoorbeeld aan het vragen om en erkenning geven aan de zorg van anderen op basis van rechtvaardigheid. De relationele ethiek biedt geen waarde oordeel. Het is eerder op een billijke wijze vragen om en erkenning geven aan de zorg van de ander. Het helpt om niet vast te raken in het oorzaak-gevolg-denken en oog te hebben voor circulariteit. Het werken met de dimensies is als een kapstok: als je alles aan één haak ophangt, valt die om. Een evenwichtige verdeling over de vier haken behoudt de stabiliteit.

“Hoe kun je adequaat omgaan met de woede- en schaamteuitingen van de cliënt die worden afgereageerd op het bureau van de hulpverlener, als je geen oog hebt voor de tweede dimensie? Hoe kan je bij een outreach-contact de onverschillige reactie van de partner van de moeder van je cliënt begrijpen als je de derde dimensie links laat liggen? Hoe kan je de plotselinge gedragsproblemen van de puber in dit gezin kaderen als jij en de omgeving niet opmerken hoe hij ongezien mee de zorgen van het gezin draagt?” (2)

Praktijkvoorbeeld

Het opstellen van een genogram biedt een mogelijkheid om de complexe realiteit in kaart te brengen. Er is een systeem met symbolen dat overal gehanteerd wordt. Hierdoor krijg je snel een zicht op het netwerk, de samenstelling van het gezin. Je hoeft geen tekst te lezen, je hoeft geen tekst uit te tikken. In gesprekken kan je het genogram erbij nemen en maak je de context aanwezig.

genogram 

We merken in begeleidingen vaak dat ouders moeilijk kunnen begrenzen, dat de grenzen tussen de subsystemen in het gezin flou zijn. Met de bril van geven en ontvangen zie je ook de krachten en niet enkel de beperking die soms aanwezig is.

In de contextuele hulpverlening tracht men de dialoog opnieuw op gang te brengen, de balans van geven en ontvangen te herschikken met het oog op hersteld vertrouwen en gepaste zorg.

 

MEERWAARDE CONTEXTUELE AANPAK: impressies van enkele medewerkers na opleiding

“Nieuwsgierige vragen stellen, daar ga ik terug meer op inzetten. Ik weet niet precies hoe het voor de ander is om iets bepaald wel of niet mee te maken.”

“Oordeelvrij zijn naar de context, is belangrijk. De basishouding aannemen dat de ouder reageert en handelt vanuit de best mogelijke optie om zijn ouderrol op te nemen, binnen de mogelijkheden op dat moment.”

“Breed leren kijken, de dimensies zijn verhelderend om de complexiteit te vatten.”

“Zicht hebben op wat de ouder nog meedraagt vanuit zijn opvoeding, zicht krijgen op de behoeften van de ouder.”

“Het belang van erkenning geven, niet direct oplossingen aanreiken.”

“De meerzijdige partijdigheid neem ik mee. Hoe je iedereen aanwezig kan maken, dat het niet gaat om iemand gelijk te geven, maar het samenspel en de verschillende zienswijzen.”

 

Els Vanneste, december 2021

 

[1] Nuyts en Sels, 2017, Tussen Mensen, contextueel denken over relaties, familie en samenleving.

[2] Heylen en Janssens, 2002, Het contextuele denken. Een methodiekontwikkeling voor het welzijnswerk. 

 

Aanverwante info

Maak hier kennis met het programma RKJ (ook virtuele toer en filmpje)