Justitie en verslavingszorg werken steeds beter samen (interview met netwerkbeheerder Justitie)

Een kleine 30% van de opgestarte begeleidingen in De Sleutel starten op verwijzing van justitie.  De samenwerking met de Justitiehuizen is hierin altijd heel belangrijk geweest. Ze maken de brug tussen justitie en de hulpverlening. Hoe loopt de wisselwerking? We gaan in gesprek met Liselot van Assche, netwerkbeheerder voor het Agentschap Justitie en Handhaving. Ze startte haar loopbaan in 2004 in het Justitiehuis in Brugge.

Van Assche: “Eén van de taken van netwerkbeheerder is om voor iedere justitiabele (onder  mandaat) een geschikt aanbod aan hulp- en dienstverlening te verzorgen. We doen dit o.m. door een netwerk aan partners uit te bouwen (vb in kader van organisatie werkstraffen of  gedragstrainingen), met hulpverleningsorganisaties die in een begeleidings- of behandelingsaanbod voorzien. In bepaalde gevallen geven we subsidies. Dit aanbod is specifiek gericht op samenwerking of zet in op specifieke doelgroepen.” Concreet gaat dat om justitiabelen met een psychische kwetsbaarheid met bijkomende drempels zoals acute verslaving, leerstoornissen, een zwakkere begaafdheid.

Van Assche: “We weten dat iemand met een justitiële rugzak niet altijd makkelijk instroomt in de hulpverlening. Onbekend is onbemind. Vaak gaat het om mensen die weinig gemotiveerd zijn.” Hulpverlening aan justitiabelen vraagt daarnaast ook een extra inspanning van de hulpverleners: contact onderhouden met het justitiehuis, rapportering,…

Constructieve samenwerking
Van Assche: “Heel veel delicten zijn drugsdelicten. Ook eigendoms- of agressiedelicten zijn vaak druggerelateerd. De problematiek van verslaving maakt het grootste aandeel uit binnen de dossiers van de daderbegeleiding. De drughulpverlening is dus een belangrijke partner voor ons”.

Er bestaat in West-Vlaanderen al jaren een constructieve samenwerking met De Sleutel. “25 jaar geleden kwam jullie justitiemedewerker Dirk, verantwoordelijk voor de doorverwijzingen vanuit het justitiehuis, nog persoonlijk bij iedere justitieassistent langs om lopende dossiers samen op te volgen. Vandaag is dit niet langer haalbaar.” Het team van het justitiehuis Brugge groeide van een 5-tal medewerkers in die tijd naar 67 medewerkers. “In 1998 werd er in 28 dossiers doorverwezen naar De Sleutel, in 2023 waren dat er 197. Dirk blijft aanspreekpunt, maar alles gebeurt nu structureel via mail met aandacht voor het beroepsgeheim.”  

Vandaag is de samenwerking met De Sleutel tweeledig. Enerzijds operationeel in het kader van dossieropvolging en infodeling (cfr beroepsgeheim). Anderzijds structureel in functie van het subsidiebeleid (registratie, opvolgen gepresteerde uren, samenwerkingsafspraken, enz.) en het uitbouwen van netwerksamenwerkingen. “Zo is er geregeld contact tussen de justitiehuizen en de kernpartners om te voorzien in een geschikt hulpverleningsaanbod voor niet gedetineerde justitiabelen. Denk aan het ‘Forensisch Netwerkoverleg’ (voor geïnterneerden) en het ‘Overleg Niet-Gedetineerde Justitiabelen’ (o.m. netwerkcoördinatoren GGZ en internering, CGG, De Sleutel, CAW). 

Versnipperd landschap
Met de 6de staatshervorming werden de Gemeenschappen bevoegd voor “de organisatie, de werking en de opdrachten van de Justitiehuizen en de betoelaagde opdrachten“. Tijdens deze beleidsperiode werd sterk ingezet op het creëren van financiële stabiliteit voor de initiatieven vanuit het Agentschap.  De recurrente initiatieven worden sedert 2023 met Vlaamse Middelen gefinancierd, en de barema’s van de zorgverstrekkers werden opgetrokken. Het Agentschap wil inzetten op een verbreding van de doelgroep en in de toekomst meer doen voor de forensische hulpverlening.
“Los van het profiel moet elke justitiecliënt terechtkunnen in het zorgaanbod. Toch blijft het op het terrein vaak moeilijk werken. Het hulp- en dienstverleningslandschap is erg versnipperd. Het is vaak niet evident om – als justitiabelen de gevangenis verlaten – de hulp- en dienstverlening te continueren”. Justitiehuizen zijn ook Vlaamse bevoegdheid, psychosociale diensten in gevangenissen federaal, wat een bijkomende hinderpaal is. Van Assche: “Bij de prille start, 30 jaar geleden, waren de justitiehuizen een ‘buitendienst’ van de gevangenis. Wie weet worden de justitiehuizen en de psychosociale diensten van de gevangenissen op het einde van onze carrière, terug 1 gezamenlijke dienst, mocht Vlaanderen bevoegd worden voor de gevangenissen… “