“Gevangenis of therapie?”
Deze kop prijkt in 1988 op de cover van ons tijdschrift. De Sleutel bestaat 50 jaar en we duiken af en toe eens terug in onze geschiedenis. Behandelen of straffen? Dat is een vraag die reeds lang leeft.
In het verkiezingsjaar 1990 staat de drugsproblematiek op de politieke agenda. Het veiligheidsperspectief staat centraal: er is de behoefte om (toen nog kleine?) criminaliteit en druggebruik ernstig aan te pakken.
In 1995 bezocht de directie van De Sleutel een proefproject in Groot-Brittannië. Daar was een drugvrije vleugel op 2 jaar tijd geëvolueerd naar een drugvrije gevangenis. De Sleutel dringt er bij de overheid op aan om in België drugvrije afdelingen te voorzien en pleit ook voor behandelprogramma’s in de gevangenissen… In 1996 noteren we een belangrijke doorbraak in de samenwerking met justitie. In onze ambulante centra kunnen we extra medewerkers inzetten dankzij middelen Justitie in het kader van Gerechtelijke Alternatieve Maatregelen. Na een intensief vormingstraject gaan we ook aan de slag in de gevangenissen.
Het principe van het ultimum remedium geldt nog steeds als een belangrijk uitgangspunt van het Belgische drugbeleid sinds 1997. Het strafrechtelijk sanctioneren van drugsmisdrijven (met de celstraf als ultieme bestraffing) blijft best voorbehouden voor de zware criminaliteit (dealen, ernstige recidive,…). Druggebruikers horen omwille van hun gebruik niet in de gevangenis maar eerder in de hulpverlening. Het inzicht groeit dat de drugproblematiek best op een geïntegreerde manier wordt aangepakt: druggebruik zoveel mogelijk ontraden via gerichte preventie, hulpverlening voorzien ingeval van problematisch gebruik en repressie voorbehouden voor de criminaliteit die teert op het gebruik van anderen.
De groeiende samenwerking tussen justitie en drughulpverlening evolueerde doorheen de jaren meer naar een tweerichtingsverkeer (Drugbehandelingskamers met liaison hulpverlening, samenwerkingen met justitiehuizen, jeugdparketten, justitieel casemanagement,…). Na de Zesde Staatshervorming komen bepaalde bevoegdheden van Justitie naar Vlaanderen en krijgt justitie een financiële duw in de rug met het oog op de uitvoering van straffen die de rechtbanken opleggen. De werking van de justitiehuizen wordt fors versterkt. Ook wordt werk gemaakt van het versterken van de forensische zorg. Tegelijk worden kleinschaliger detentie- en transitiehuizen gebouwd.
De niet te winnen “war on drugs” blijft dé grote uitdaging. Dreigt ons land een narcostaat te worden en hoe kunnen we als maatschappij hierop anticiperen? Er is een fors probleem aan de aanbodzijde. Een portie cocaïne thuis bestellen, verloopt even makkelijk als een pizza-delivery. De oprichting van een “drugsfonds”, waardoor ook extra investeringen in hulpverlening mogelijk worden, lijkt ons een waardevolle piste. Het aanbod voor mensen die hulp zoeken voor steeds complexere problematieken mag immers breder. Aanklampende zorg en bemoeizorg i.s.m. justitiële instanties verdient verdere ontwikkeling. Boetes geven aan druggebruikers lijkt niet in dit verhaal te passen. Decriminalisering des te meer. Er is nog veel werk aan de winkel.
Met dit dossier willen we het thema justitie & drugs opnieuw hoog op de politieke agenda zetten.
Koen Dhoore
Directeur zorgverlening
(juni 2024)
