Effecten van drugs op onze gezondheid

In De Sleutel zien we de laatste jaren steeds meer cliënten die verschillende illegale middelen gebruiken. Sommige van deze producten zijn heel nieuw (denk maar aan cathinonen zoals flakka) en de werking en de bijwerkingen ervan zijn zelden goed gekend. Andere middelen kennen we wel goed (zoals bijvoorbeeld cocaïne) maar dat maakt het risico op neveneffecten niet kleiner. Over de jaren heen kunnen ook de effecten van ‘gekende’ middelen veranderen omdat ze worden gemengd met andere producten. Soms zijn deze andere producten niet echt schadelijk, vaak zijn ze echter best gevaarlijk.

In deze bijdrage willen we als artsen binnen De Sleutel een aantal schadelijke effecten in de kijker zetten van illegale middelengebruik. Dit zijn zaken die we regelmatig tegenkomen in de klinische praktijk. Sommige neveneffecten zullen al goed gekend zijn, anderen zullen misschien volledig nieuw zijn.

Amfetamines, ook wel bekend als “speed”, behoren tot de stimulantia en hebben een krachtig effect op het centraal zenuwstelsel én het lichaam. Ze wekken een intens gevoel van energie op, zowel mentaal als fysiek. Deze energie is echter geen extra energie, maar wordt onttrokken aan de natuurlijke reserves van het lichaam. Na het uitwerken van de stof voelt men zich vaak uitgeput of zelfs neerslachtig, wat het risico op herhaald gebruik vergroot.

Gebruik van amfetamines leidt tot een dosisafhankelijke stijging van de bloeddruk en een versneld hartritme. Hierdoor worden het hart en de bloedvaten zwaar belast. Mogelijke gevolgen zijn hartritmestoornissen, hartinfarcten en hersenbloedingen of -infarcten. Bij zware lichamelijke inspanning verhoogt dit risico aanzienlijk. Daarnaast verhoogt amfetaminegebruik de lichaamstemperatuur, wat kan leiden tot overmatig zweten, hoofdpijn, hartkloppingen en hyperventilatie. Personen met bestaande hartproblemen lopen extra risico: hun drempel voor het ontwikkelen van hartritmestoornissen ligt lager bij amfetaminegebruik.

Heroïne, methadon en constipatie

Heroïne en methadon behoren tot de opioïden, een klasse van middelen die bekend staan om hun verstoppende werking. Heroïne is een natuurlijk opiaat, afkomstig uit de papaverplant, terwijl methadon een synthetisch opioïd is. Beide stoffen binden zich aan opioïdreceptoren in het lichaam.

De mu-opioïdreceptor – aanwezig in onder andere de darmwand – speelt een centrale rol in het ontstaan van constipatie. Door activatie van deze receptor worden bepaalde stoffen die de darmbeweging stimuleren, geblokkeerd. Hierdoor vertraagt de passage van de stoelgang en onttrekt de darmwand meer vocht, waardoor de stoelgang uitdroogt en moeilijker passeert. Het resultaat is harde stoelgang die moeilijk uit te scheiden is, of zelfs volledige verstopping.

Belangrijk is dat er geen tolerantie ontstaat voor dit neveneffect: zolang het middel wordt gebruikt, blijft de verstopping bestaan. Ter verlichting kunnen laxativa worden gebruikt om de stoelgang zachter te maken en constipatie te voorkomen.

Cocaïne wordt vaak gesnoven, wat schadelijk is voor het neusslijmvlies. Cocaïne werkt vaatvernauwend en wordt opgenomen via het slijmvlies, wat leidt tot verminderde doorbloeding van het weefsel. Hierdoor krijgen de cellen onvoldoende zuurstof en voedingsstoffen, wat ontstekingen, bloedneuzen en pijn kan veroorzaken. Bij frequent gebruik kunnen zelfs het neustussenschot en omliggend kraakbeen beschadigd raken, wat kan leiden tot blijvende schade zoals geurverlies en een ‘zadelneus’ – het inzakken van de neusbrug.

Daarnaast komen klachten voor zoals jeuk, korstvorming, wondjes in de neus, aangezichtspijn en hoofdpijn. De gesnoven cocaïne kan ook de voorhoofdsholtes bereiken, met verstoppingen en bijkomende klachten tot gevolg.

Cocaïne is vaak versneden met andere stoffen zoals levamisol, procaïne, cafeïne, fenacetine of zoetstoffen (zoals mannitol en inositol). Sommige versnijdingsmiddelen verhogen de kans op beschadiging van slijmvliezen of afsterven van weefsel. Ook andere gesnoven middelen zoals amfetamines en cathinones (bv. mefedrone) kunnen vergelijkbare schade veroorzaken.

Preventief spoelen met fysiologisch water en het aanbrengen van een helende zalf kunnen schade beperken. Bij een eenmaal ontstane perforatie is enkel een operatie nog een oplossing.

Bij langdurig, frequent cannabisgebruik kunnen sommige gebruikers last krijgen van het cannabinoïd-hyperemesis-syndroom (CHS). Dit gaat gepaard met herhaaldelijk, heftig braken dat dagen kan aanhouden en het dagelijks functioneren ernstig belemmert. De klachten verdwijnen meestal volledig na het stoppen met cannabisgebruik, maar keren vaak terug bij hervatting.

Een opvallend kenmerk van dit syndroom is dat de klachten tijdelijk verminderen door heet te douchen of baden. Sommige mensen ontwikkelen hierdoor een dwangmatig douchegedrag, soms zelfs met brandwonden tot gevolg. Door het intensieve braken kan ernstige uitdroging optreden, met mogelijk nierproblemen als gevolg.

Blaasproblemen bij ketaminegebruik

Ketaminegebruik komt steeds vaker voor, en een veelvoorkomende bijwerking is het optreden van blaasproblemen. In een vroeg stadium kan dit zich uiten in een branderig gevoel bij het plassen of lichte steken. Wanneer gebruik wordt voortgezet, kunnen de klachten verergeren tot constante, hevige pijn in de onderbuik. Ook bloed in de urine en plasproblemen kunnen optreden.

Deze problemen worden vermoedelijk veroorzaakt door schadelijke afbraakstoffen van ketamine, die via de urinewegen in de blaas terechtkomen. Niet alleen de blaas, maar ook de nieren kunnen hierdoor schade oplopen.

In de meeste gevallen verdwijnen de klachten na het stoppen met ketaminegebruik. Bij blijvend gebruik kunnen de problemen echter ernstig en langdurig zijn.

HPPD en hallucinogenen

HPPD (Hallucinogen Persisting Perception Disorder) is een aandoening waarbij mensen blijvende visuele verstoringen ervaren na het gebruik van psychedelica. Drugs zoals LSD, psilocybine (paddo’s), DMT(1), maar ook middelen als MDMA, ketamine en zelfs cannabis kunnen een rol spelen bij het ontstaan ervan.

De symptomen zijn niet zomaar wazig zicht of een vage ‘tripherinnering’, maar hardnekkige visuele effecten die het dagelijks leven kunnen beïnvloeden.

Volgens de DSM-5 behoren de volgende verschijnselen tot HPPD:

• Visuele sneeuw: kleine ruisende stipjes in je gezichtsveld, alsof je naar een ruisend tv-scherm kijkt
• Afterimages: nabeelden blijven hangen nadat je ergens naar hebt gekeken
• Tracers: bewegende objecten laten lichtsporen achter
• Vervormingen: in diepte, kleur, vorm of beweging
• Halo’s en lichtflitsen

Hoewel HPPD zeldzaam wordt genoemd, is het niet extreem uitzonderlijk. Uit verschillende studies blijkt dat ongeveer 4% van de mensen die hallucinogenen gebruiken symptomen van HPPD ontwikkelen. De ernst en duur kunnen wel sterk verschillen per persoon.

Na een latente periode kunnen de symptomen uitgelokt worden door stress en/of (roes)middelen waaronder alcohol. Op dit moment bestaat er geen standaardbehandeling voor HPPD.

Artsen De Sleutel (mei 2025)

(1) Dimethyltryptamine