Kunstwerken cliënten De Sleutel krijgen plek in Museum Dr. Guislain
De Sleutel-expo “Ik ben er!?” is van 10 oktober tot en met 4 januari 2026 te zien in het Museum Dr. Guislain te Gent. Het is een hele eer om in dat museum een plek te krijgen met het werk van de cliënten. Een gesprek met curator Yoon Hee Lamot en Bart Marius, artistiek leider.
Wat maakt het Museum Dr. Guislain bijzonder?
Bart Marius: Deze plek is ooit ontstaan als huis voor de psychiatrie, nu is het een huis van cultuur, op die manier zorgen we voor verbinding tussen mensen. Het is een plaats waar veel geschiedenis aan vast hangt. Dr. Jozef Guislain liet hier 200 jaar geleden zijn oog op vallen om te werken met mensen met psychische en psychotische kwetsbaarheid. Volgens de Wereld Gezondheidsorganisatie (*) is eenzaamheid één van de grootste bedreigingen van deze tijd. Heel veel mensen sterven. Daar via sociale interactie iets kunnen aan doen is voor ons al lang belangrijk: cultuur kan daar een belangrijke rol in spelen.
Het museum heeft ook een unieke plek in het museumlandschap?
Bart: Klopt. Op Vlaams niveau zijn wij het enige museum dat overleeft op subsidie. We hebben geen stadsbestuur dat achter ons staat. Dat maakt dat we heel fragiel zijn. Maar tijdens de laatste subsidieronde kregen we wel een substantiële verhoging, dus dat betekent dat Vlaanderen heel hard gelooft in het verhaal dat we hier brengen. Internationaal kan je ons vergelijken met het Museum van de Geest in Nederland (in Amsterdam met een afdeling rond outsiderkunst en in Haarlem het Dolhuys). Bij ons zit dit op dezelfde plek. Naar onze thematiek zijn wij één van de grootste in Europa. In het LaM in Villeneuve d’Ascq hebben ze ook een grote collectie outsiderkunst, maar daar tonen ze ook moderne en hedendaagse kunst. De link met psychiatrie maakt ons echt uniek.
De expo “Ik ben er!?” start niet toevallig op 10 oktober?
Yoon Hee Lamot: Inderdaad, dan is het de Werelddag van de Geestelijke Gezondheid en het einde van de 10-daagse van de Geestelijke Gezondheid.
Bart: Die dag is heel belangrijk voor ons, het is dé aanleiding om het thema psychisch welzijn op de kaart te zetten bij het grote publiek.
Yoon Hee: We maken heel veel verschillende tentoonstellingen. De ene gaat al wat breder dan de andere, vb rond mode. Maar deze expo gaat echt naar de kern, het is een goede gelegenheid. Wie langskomt kan ook onze vaste expo bekijken, waaronder een grote fotocollectie en de medische collectie, gegroeid uit een kernverzameling van oude objecten die binnen de muren van het Guislain-ziekenhuis bewaard werden. Bovendien loopt ook de grote tentoonstelling “Eigen Huis” samengesteld door Erwin Mortier, verspreid over vier zalen.
Bart: We opteerden er bewust voor om jullie werk in een aparte zaal onder te brengen. Op de plek waar ooit ons museum werd opgestart. Op een plaats waar bijna geen daglicht binnenkomt, waar we sfeervol en esthetisch kunnen verlichten.
Kan je het concept outsiderkunst wat kaderen?
Yoon Hee: Het gaat om werk van mensen die buiten het officieel kunstcircuit actief zijn. Ze doen dat vaak in omstandigheden die heel bijzonder zijn. Bijvoorbeeld in isolatie, in een atelier van mensen met een verstandelijke beperking, of in de psychiatrie. Maar evengoed kan het gaan om werk dat iemand thuis maakt voor zichzelf. De kunstenaar heeft in eerste instantie vaak niet de bedoeling om er mee naar buiten te komen. De aandacht voor outsiderkunst is ontstaan in de psychiatrie. Eind 19de eeuw, begin 20ste eeuw zien we dat artsen geïnteresseerd zijn in het werk dat patiënten maken.
Bart: Je hebt ook Art brut, pure kunst, verwijzend naar champagne brut – voor het eerst gebruikt in 1947 door Jean Dubuffet. De term outsiderkunst werd geïntroduceerd in 1972, het was de titel van een boek van kunstcriticus Roger Cardinal. Hij keek er veel breder naar… Vandaag is Outsiderkunst opnieuw hot. Het leeft al enkele jaren in de kunstwereld. Er wordt veel over geschreven sinds de Biënnale van Venetië, Documenta maar ook kunsthuizen als het SMAK er mee bezig zijn.
Kan het begrip outsiderkunst ook niet stigmatiserend werken?
Yoon Hee: We stellen het gebruik van die term zeker in vraag, we gebruiken het enkel als het nodig is om de context duidelijk te maken. Je zou kunnen denken dat iedereen in de outsiderwereld die benaming eigenlijk wil afschaffen, maar de meningen lopen uiteen. Het lijkt stigmatiserend, maar het vraagt ook nuance omwille van de vele verschillen. Bovendien is er ook wel oprechte bezorgdheid. Hoe zal die kunst binnen de kunstwereld opgenomen worden, zal er op een respectvolle manier mee omgegaan worden, gaat dat niet gekoloniseerd worden? Zullen de mensen nog kunnen werken zoals nu, in de beschermende omgeving zoals ze het nu doen. Daarom willen we de term niet meteen laten vallen, maar genuanceerd gebruiken.
Kunst is vaak een passie en kan ook helend werken?
Bart: Sommige mensen hebben het heel hard nodig om zich creatief te uiten. Maar niet iedereen die zich creatief uit is daarom een kunstenaar. Het zijn niet allemaal Leonardo da Vinci’s. Dat speelt bij ons mee. Het zijn maar enkelingen die er boven uit steken. We beseffen hoe emotioneel het is en we weten hoe moeilijk het is om met werk naar buiten te komen. Als we zo’n aanbod krijgen, doen we dat altijd respectvol en luisteren we naar de mensen hun verhaal. Maar soms moeten we ook als museum keuzes maken.
Voor de expo “Ik ben er!?” werd een selectie gemaakt: hoe hebben jullie dit aangepakt?
Bart: We hanteren sowieso geen criteria: dat verwijst ook te veel naar hoe Jean Dubuffet (de bedenker van Art brut), naar dit soort kunst kijkt. Het museum in Lausanne gebruikt nog altijd die criteria. Dat betekent dat sommige kunstenaars die we heel goed vinden eigenlijk niet zouden kunnen getoond worden. Op die manier werken we niet. Wij werken zeer organisch, intuïtief
Yoon Hee: We hebben er een samenhangend geheel van gemaakt, voor het publiek aantrekkelijk. De selectie doen we samen, ook andere mensen uit ons team worden bij de eigenlijke opbouw betrokken.
Bart: De kwaliteit van het werk heeft ons zeer aangenaam verrast. Een paar kunstenaars sprongen er voor ons wel uit, met name Tim Choin, Josse Van Zele en Esteban (Steven De Herd).
Paul De Neve (september 2025)
Ter gelegenheid van “Ik ben er!?’ werd een professioneel uitgegeven catalogus gemaakt, met ook veel toelichting van de kunstenaars zelf. Deze is te koop tijdens de tentoonstelling of te verkrijgen via [email protected]
Wat kunst betekent voor mensen in herstel?
“Schilderen geeft mij een doel/reden in het leven. Het is ook een manier om mijn emoties te uiten, het gaat dan ook vaak over onderwerpen als de innerlijke strijd die je meemaakt in een verslaving maar ook over het herstel. Het helpt mij in het omgaan met mezelf en om moeilijke momenten te verwerken. Schilderen is voor mij eigenlijk visuele communicatie”. Josse Van Zele
(lees meer: Wat kunst betekent voor mensen in herstel – De Sleutel )
Ter gelegenheid van “Ik ben er!?’ werd trouwens ook een professioneel uitgegeven catalogus gemaakt, met nog nog meer toelichting van de kunstenaars zelf. Deze is te koop tijdens de tentoonstelling of te verkrijgen via [email protected]
Aanverwante info
“Tussen Ons” met Lieve Blancquaert en Eva Debusscher op 22 oktober: Lees meer
Expo “Ik ben er!?” brengt herstel in beeld en krijgt vervolg in Museum Dr. Guislain: Lees meer