De ketting smeren en een schakel versterken: vroeginterventie bij middelengebruik

Er komen steeds meer signalen vanuit het werkveld dat er teveel versnippering is omtrent de uitwerking en financiering van vroeginterventie. We moeten dringend de ketting smeren.

“Vroeginterventie is een waardevolle methodiek in het preventie- en hulpverleningslandschap om mensen met riskant of problematisch middelengebruik of problematisch game- of gokgedrag, zo vroeg mogelijk identificeren, te motiveren tot gedragsverandering en hen te ondersteunen bij die veranderingsstrategie. Vroeginterventie speelt een cruciale rol in het voorkomen van ernstigere vormen van middelengebruik en bijhorende psychosociale problemen. Onderzoek toont aan dat vroeginterventie de frequentie en hoeveelheid van alcohol en illegaal druggebruik terugbrengt (Carney & Meyers, 2012), maar ook een positief effect heeft op middelengerelateerde problemen (Steele et al., 2020) en andere gedragsuitkomsten zoals agressief gedrag (Carney & Meyers, 2012).”

Vanuit deze omgevingsanalyse (klik door naar VAD ) komen negen voorstellen ter versterking van vroeginterventie bij middelengebruik in Vlaanderen.

We werken graag mee aan het verder uitwerken van deze voorstellen vanuit onze jarenlange ervaring dat het koppelen van vroeginterventie aan zowel gerichte preventieve acties als aan ambulante hulp loont. De Sleutel wil blijven pleiten en investeren in het verbinden van preventie, gericht naar specifieke doelgroepen, met ambulante hulpvormen. We zien immers al te vaak dat mensen met reeds ernstige problemen te laat in de hulp terecht komen en stellen ons de vraag of er niet vroeger signalen kunnen worden opgevangen die vaak door de omgeving worden gegeven maar blijkbaar onder de radar blijven.

“Als brug tussen preventie en hulpverlening laat vroeginterventie toe om personen met riskant of problematisch middelengebruik in een vroeg stadium te bereiken – vaak nog vóór er sprake is van ernstige schade of een uitgesproken zorgvraag. Het is dan ook vaak de omgeving die het eerst signaleert. Door tijdig in te grijpen, kan vroeginterventie het verschil maken: het voorkomt escalatie van gebruik, vermindert de kans op langdurige afhankelijkheid en vergroot de kans op herstel of gedragsverandering.”

Daarom vindt De Sleutel het belangrijk goed verbonden te zijn en te blijven met preventiewerkers binnen de CGG’s, eerstelijnsactoren in de zorg (o.a. huisartsen, eerstelijnpsychologen, OCMW, CAW,…) waar vroegdetectie mits opleiding en ondersteuning kan gebeuren. Ook binnen de jeugdzorg is gericht detectiewerk nuttig, verbonden met specifieke hulpverlening indien nodig. In een volgend nummer komen we hierop terug en brengen we graag een overzicht van welke verbindingen er vanuit De Sleutel zijn gericht naar vroegdetectie en -interventie.

1. Geef erkenning aan de specifieke positie van vroeginterventie in het interventiespectrum, van preventie tot zorg.
   • Randvoorwaarde: organiseer structurele inbedding van de opdracht vroeginterventie in preventie én in zorg.
     
     
2. Geef een duidelijke rol en positie in beleidsteksten voor vroeginterventie, zowel op Vlaams als op lokaal niveau. Hoewel vroeginterventie in heel wat beleidsnota’s opgenomen is, blijft vroeginterventie er vaak vaag omschreven.
   • Denk aan: concretisering van de specifieke positie, opdracht en meerwaarde van vroeginterventie in decreet GGZ, in gezondheidsconferentie,…
     
     
3. Wijs een organisatie aan om het vroeginterventiewerk inhoudelijk en methodisch te ondersteunen. Dit om de eigenheid, meerwaarde en afbakening van de methode te borgen zodat, vanuit een helder profiel, om instroom en doorstroom te optimaliseren.
   
   • Randvoorwaarde: Ken deze opdracht toe aan een organisatie (of samenwerking van organisaties) met een opdracht naar zowel preventie én zorg.
     
     
4. Voorzie structurele financiering voor vroeginterventie naar volwassenen. Jongeren zijn terecht een belangrijke doelgroep, maar door de afbakening van de structureel gefinancierde vroeginterventie tot 23 jaar (Connect) worden noden van volwassenen te weinig opgenomen.
   • Denk aan: expliciete opdracht en financiering van vroeginterventie naar volwassenen binnen de netwerken GGZ.
     
     
5. Borg en ondersteun de opdracht vroeginterventie bij intergemeentelijke preventiewerkers, gezien hun meerwaarde als nabije laagdrempelige opstap naar hulpverlening.
   • Randvoorwaarde: structurele afstemming stimuleren van intergemeentelijke preventiewerkers (bijvoorbeeld in de Drugpunten) met preventiewerk én hulpverlening, bv. via tweewekelijks overleg met preventie- en hulpverleningsteams.
     
6. Geef vroeginterventie expliciet de opdracht om de alcohol- en drugproblematiek mee op te nemen als thematische expertise en om hier een specifiek vroeginterventieaanbod te voorzien.
   • Denk aan: vermelding van de thematische opdracht in Connect programma, in vroeginterventie binnen netwerken GGZ en door intergemeentelijke preventiewerkers.
     
     
7. Geef VAD de opdracht om de thematische expertise rond alcohol- en drugs binnen de methode vroeginterventie te ondersteunen en borgen.
   • Impact: Door het stigma op middelenproblemen en handelingsverlegenheid van professionals, zijn middelenproblemen vaak al vergevorderd vooraleer de hulpvraag komt. Een deskundige vroeginterventie is dus een belangrijke schakel richting hulp.
     
     
8. Bevestig de expliciete opdracht van CGG-preventiewerk TAD inzake deskundigheidsbevordering bij doorverwijzers op de eerste lijn inzake vroegdetectie.
   • Impact: Op deze manier kan de eerstelijn in gezondheidszorg (huisarts,… ) en in welzijnsorganisaties (Huizen van het kind,…) gericht doorverwijzen naar vroeginterventie of indien aangewezen naar hulpverlening.
     
     
9. Erken vroeginterventie als opdracht naast de eerstelijnspsychologische hulp. Eerstelijnspsychologische hulp is kortdurende hulpverlening, de uitbouw van de eerstelijnspsychologische zorg neemt de nood aan vroeginterventie niet weg.
   • Impact: De werkmethode van vroeginterventie is laagdrempeliger en kan als toeleider optreden naar de eerstelijnspsychologen.