“Heraanleg tuin illustreert de openheid die we met ons ambulant centrum creëren”

De omgeving rond het ambulant centrum in Brugge kreeg een groene make-over. Beleving en duurzaamheid staan centraal in het nieuwe frisse concept. De heraanplant van de tuin gebeurde samen met de cliënten. Eén van de blikvangers is een groene zithoek, ook bruikbaar voor gesprekstherapie. De investering kon gebeuren dankzij de Warmste Week. Voor de uitvoering werd in zee gegaan met het Regionaal Landschap.

“We wilden weg van die donkere, weinig uitnodigende tuin. Ook de oude massieve coniferen op de parking wilden we weghalen. Ons gebouw zat wat verstopt. Op die manier konden we ook letterlijk de drempel naar ons centrum verlagen en openheid creëren”. Aan het woord is Tom Pollentier, adjunct afdelingshoofd van het ambulant centrum. Ook Leen Herrewyn, intussen 22 jaar actief binnen Regionaal Landschap Houtland en Polders, komt mee aansluiten bij het gesprek. 

Warmste Week

Hoe zijn jullie tot het idee van deze tuin gekomen
Tom Pollentier: “We hebben de luxe dat we met ons centrum dichtbij de stad zitten, in een uitgebreide groene omgeving op een eigen terrein. De tuin (3300m² + 700m²) heeft ook al verschillende functies gehad in het verleden: denk aan het touwenparcours in het kader van preventie. We organiseerden in de tuin vele projecten rond sociale vaardigheden van jongeren en oefeningen rond weerbaarheid hier. Op een bepaald moment heeft het JAC dat overgenomen. Uiteindelijk is dat mede door corona gestopt. De verstrengde reglementering rond speeltoestellen heeft daar ook in meegespeeld. Maar mede door corona begonnen we ook wel nieuwe mogelijkheden te verkennen in die tuin. In huis waren er heel strikte regels rond afstand houden en verluchting. Buiten kon er meer. Als snel gingen we wandelen in het groen en organiseerden we individuele gesprekken in de tuin.”

Ook na corona groeide het besef dat er zeker naar jongeren toe meer nodig was dan het klassieke gesprekspatroon in een ruimte met zeteltjes tegenover elkaar. Tom: “We speelden toen al met het idee om die tuin te gebruiken als verlengstuk van ons centrum, als volwaardige gespreksruimte”.  De mogelijkheden van de tuin werden onderbenut. “Voor onze  groepswerking hier in huis maakten we vooral gebruik van de kapel. Voor sport trokken we vaak naar een externe accommodatie, zoals Daverlo”.

En toen kwam de Warmste Week voor het eerst naar Brugge,..
Tom: Klopt en het thema was ‘Opgroeien zonder zorgen’, gericht naar jongeren. Onze werking paste daar wonderwel in. We hebben dan snel geschakeld en ingetekend op die oproep met de bedoeling om onze tuin attractiever te maken. Al een paar maand later kregen we te horen dat ons tuinproject één van de 13 geselecteerde projecten uit Brugge was. En dan hebben we relatief snel gekozen om met het Regionaal Landschap in zee te gaan voor de uitwerking.

Als centrum wilden jullie ook zelf een steentje bijdragen tijdens die Warmste Week?
Tom: “Inderdaad. We organiseerden in december 2023 een opendeur voor de buurt en partners en in onze tuin een kerstmarkt met optredens en standjes ten voordele van de Warmste Week. We stelden onze werking voor tijdens een rondleiding. We mochten op veel belangstelling rekenen, ook van cliënten en hun familie. De opbrengst ging naar de Warmste Week. Meteen werd ook het team gemobiliseerd. Zo was het een kleine stap om daarna binnen ons team via een werkgroepje na te denken over de realisatie van de tuin. Al snel werd een bevraging georganiseerd bij de cliënten. Daar zijn mooie ideeën uitgekomen. Iedereen was het snel eens over de richting: meer open ruimte, weg van die weinig uitnodigende donkere tuin. We wilden ook een aantal plaatsten creëren waar mensen zich op een meer intieme manier konden afzonderen om gesprekken te voeren.”
De mogelijkheden van de tuin waren door de vroegere inrichting ook beperkt. Zo was er een grote cirkelvormige haag in functie van het touwenparcours. Het was ook deels verhard, wat weinig perspectief bood naar sport en spel.

Was meteen duidelijk dat het Regionaal Landschap voor de uitwerking de beste partner was?
Tom: “We hebben binnen ons team eerst ruimer verkend en bekeken wat mogelijk was, welke prijzen gangbaar zijn. Al vlug zijn we bij de werking van het Regionaal Landschap beland. We kenden hen vooral van aanplantacties en via schoolprojecten”.

Tom vertelt over het voortraject binnen de werkgroep en over de ideeën uit de bevraging van de cliënten. Toen al was duidelijk dat de mensen van de traject- en behandelgroep mee de aanplant zouden doen.

Leen Herrewyn: “Op jullie vraag zijn we dan langsgekomen. Na het beluisteren van jullie wensen en financiële mogelijkheden, hebben we onze manier van werken voorgesteld. Heel snel vonden we elkaar in de manier van uitvoeren en werd beslist om hier samen onze schouders onder te zetten. Bij speelplaatsvergroening doen we de aanplant samen met de kinderen. En ook jullie zagen de meerwaarde om de cliënten bij de uitvoering te betrekken. Zo’n participatieve aanpak vinden we zeer waardevol en maakt volgens ons een groot verschil. Het is deel van ons verhaal: het bepaalt mee hoe mensen in de toekomst zelf naar de realisatie kijken. Het mee bouwen, mee creëren is deel van de beleving nadien”.

Hoe zijn jullie tot het uiteindelijke concept gekomen?
Tom: “We wilden naar een soort parkconcept om de tuin duurzamer en eigentijdser te maken. De oorspronkelijke aanplant dateerde uit de tijd dat de broeders hier nog gehuisvest waren.” 
Leen: “De tuin had inderdaad zijn tijd gehad, ook naar beplanting toe. De omgeving vroeg ook heel veel onderhoud, wat een behoorlijke kostprijs met zich meebrengt en bovendien zonder ecologische meerwaarde. Het gras in de tuin werd bijvoorbeeld al jarenlang als strak gazon beheerd.”

REGIONAAL LANDSCHAP: WAT?

Een Regionaal Landschap is een samenwerkingsverband tussen (lokale) overheden en middenveldorganisaties (zoals natuur- en landbouwverenigingen). Via kleinschalige realisaties en acties beogen ze om het draagvlak voor natuur en landschap bij burgers te vergroten. Meest bekend zijn wellicht hun onthardingsprojecten voor speelplaatsen in samenwerking met scholen.  De vzw Regionaal Landschap Houtland & Polders is één van de 18 Regionale Landschappen die in Vlaanderen actief zijn. Regionale Landschappen werken ook mee aan vergroening van zorginstellingen om de streekidentiteit te versterken.

Wat is de sterkte van het Regionaal Landschap?
Leen: “We vertalen de wensen van de opdrachtgever naar een geïntegreerd plan. De plannen zijn dynamisch ontstaan. Jullie hadden al snel een duidelijk plan over de uitwerking op het terrein en daar zijn we mee aan de slag gegaan. Samen bekeken we alle functies die jullie aan het stuk groen wilden geven, daarna werden duidelijke zones vastgelegd. Het is onze opdracht om er een mooi samenhangend geheel van te maken. Na het eerste gesprek werd er een infobundel gemaakt met sfeerbeelden van de verschillende functies die we in de tuin wilden combineren.  Zo kregen de medewerkers al een voorproefje van wat ze konden verwachten. Het mocht geen afgelikte tuin worden. De verschillende hoekfuncties werden organisch ingepast in het geheel. Zo is er dichtbij het gebouw plaats voor actievere zaken als kubb of badminton, verderop is het intiemer voor rustige activiteiten. Aan de kant van de schooltoegang is er plaats voor de moestuin, om in rust de middagpauze door te brengen. Verderop laten we de natuur dan weer wat meer zijn gang gaan en hebben we vooral veel streekeigen groen geplant.”

“In de uitwerking kozen we ervoor om een nieuwe frisse basislaag voor de tuin te creëren met streekeigen materiaal. We werken bewust niet met exoten, wel met wat hier van oudsher groeit”, zo vervolgt Leen.

“Voor de aanplant van de houtkant kozen we o.a. voor hazelaar, lijsterbes en sporkehout. Het is een ideale landschapsvorm die relatief laag blijft maar toch een dicht massief vormt. Ideaal voor aan de straatkant en als grens met buren. Het is ook een win win naar biodiversiteit en voor lokale fauna. De vele berken hebben we bewust behouden en zelfs waar mogelijk bijgeplant. Het is een boomsoort die hier bij uitstek past. De berk staat symbool voor nieuw leven, vernieuwing. Op de donkere parking haalden we de massieve coniferen weg. We vervingen ze door zwarte elzen, gecombineerd met hazelaars. Op die manier zal het zicht op het gebouw open blijven en omarmd worden door een aantal opgaande struiken in combinatie met de houtkant die relatief laag blijft. Langsheen de privéweg naar school kozen we voor een massieve houtkant met enkele hoogstammen. Maar dat heeft nog wel even tijd nodig om te ontwikkelen.”

Helende werking

Het eerste jaar werd samen met de cliënten een brede houtkant geplant ter hoogte van de Barrièrestraat, ook om het gevoel van intimiteit van de tuin te verhogen.

Leen: “Op jullie vraag hadden we speciaal aandacht voor plekken om tot rust te komen, om een pauze of een gesprek in het groen te kunnen hebben. Die zitput is daar een mooi voorbeeld van. Het helpt om zich goed te voelen in een groene omgeving, zeker voor jullie doelgroep. Die helende omgeving hebben we daarmee willen creëren. De openheid realiseerden we door naaldbomen te vervangen door streekeigen bomen. De aanplant van houtkanten helpt ook om de rust binnen te brengen. Dankzij die keuze zien we nu al veel meer beweging van vogels. Het zicht vanuit de vergaderzaal naar de tuin is ook helemaal open nu. De donkere massieven zijn weg. Dat geeft meteen al een heel andere sfeer, er is veel meer connectie met het groen van binnen naar buiten toe.

Toekomst

Wat was achteraf de meerwaarde van Regionaal Landschap?
Tom: “Hun kennis en ervaring. Ze begrepen meteen dat we geen strakke tuinarchitectuur wilden maar op zoek waren naar beleving en meer duurzaamheid. Ook qua budget was het een goede keuze. Al konden we dit enkel realiseren door de voorbije jaren een deel van ons budget voor groenonderhoud aan te wenden voor de voorbereiding van de tuinvernieuwing”.
Leen: “Een groot deel diende inderdaad besteed te worden aan de opkuis van de tuin. We rekenen ook onze werkuren niet door aan de partners, doordat we samen aanplanten. Die win win is vaak een kantelpunt waardoor een project haalbaar wordt om te realiseren.”
Tom: “Het is ook goed dat we een mooie sterke basis hebben om op verder te bouwen. We hebben nog veel ideeën voor de toekomst. Zo willen we nog infrastructuur voorzien voor buitensporten zoals badminton en netsporten en dromen we ook nog wel van een soort shelter (afdak). Dat hopen we nog aan te vullen via projectmiddelen of sponsoring.”
Leen: “Ons werk zit er ook nog niet op. Het is wel een nieuw startpunt. We creëerden een nieuwe laag waar je nog jaren goed mee bent.”
Tom: “Klopt.  We gaan nog verder werken aan extra ruimte voor buitengesprekken. Komende winter komt er sowieso al een soort spiraal met wilgentakken.”
Opnieuw iets om naar uit te kijken

Paul De Neve (mei 2026)