Verleidingen leren weerstaan? Maak je leerlingen ‘in charge’ van hun leven.

“Ik kan aan alles weerstaan behalve de verleiding”, dat wist Oscar Wilde (1854-1900) al. Over Snapchat en Netflix kon de Ierse dichter nog niet meespreken, maar jij misschien wel. Of geef je eerder toe aan chocolade, chips of alcohol? In ons leven komen we tal van verleidingen tegen die we al dan niet moeten leren weerstaan. Bij pubers is de lokroep nog luider, soms oorverdovend. Hoe ondersteunen we jongeren om hun doelen te bereiken en verleidingen te weerstaan? Is wilskracht aangeboren of kan je dit trainen? En vooral: hoe pak je dit aan op school?

Een verleiding is verleidelijk omdat het aantrekkelijk is en tegelijkertijd op een bepaalde manier ‘verboden’. Als je iets aantrekkelijk vindt maar je hebt geen reden om eraan te weerstaan, is het geen verleiding. Als je een stuk chocolade wil, maar je hoeft je geen zorgen te maken over je gewicht of gezondheid is het per definitie geen verleiding.

Om weerstand te kunnen bieden aan de verleiding, moeten impulsen om voor de verleiding te kiezen onderdrukt worden. Daarvoor hebben we zelfcontrole nodig. Als we kijken naar het brein van een16 à 18-jarige merken we dat hun hersengebieden die impulsen in toom moeten houden, nog niet volledig gerijpt zijn. Pubers kunnen dit dus nog niet. Het puberbrein is heel gevoelig voor beloningen op korte termijn en minder voor gevolgen op langere termijn. Verleidingen kunnen echter een succesvolle toekomst dwarsbomen. Wetenschappelijk onderzoek heeft namelijk uitgewezen dat jongeren met een lage zelfcontrole een groter risico lopen om op latere leeftijd risicogedrag te vertonen zoals roken, overmatig alcoholgebruik en problematisch gebruik van illegale middelen. Om dit te vermijden en te verhinderen dat jongeren toegeven aan elke lokroep, is het de taak van ouders, leerkrachten en opvoedingsondersteuners om jongeren te hierbij te ondersteunen. We willen natuurlijk dat onze jongeren opgroeien tot verstandige en geslaagde volwassenen. Kunnen we voorkomen dat jongeren toegeven aan elke verleiding?

Goed nieuws: zelfcontrole kan je trainen! En leerkrachten zijn goed geplaatst om leerlingen hierin te ondersteunen. Vandaar dat we met Team Preventie de nieuwe methodiek ‘In Charge’ voor jongeren vanaf 16 jaar uit de 3de graad ASO, TSO en BSO uitwerkten. De leerkracht kan deze tool inzetten om leerlingen te trainen om verleidingen te leren weerstaan.

De late puberteit is een goede periode om zelfcontrole te trainen. Op dat moment ontstaat een betere balans tussen de rationele en emotionele gebieden in de hersenen. Die balans zorgt ervoor dat jongeren verantwoorde beslissingen kunnen nemen, hun impulsen beter kunnen controleren en hun gedrag beter kunnen reguleren. Kortom: ze leren denken voor ze doen.

In Charge bestaat uit vier lessen waarin leerlingen:

  • inzicht krijgen in verschillende soorten verleiding;
  • hun zelfcontrole en hun wilskracht trainen;
  • leren omgaan met hun grootste verleidingen;
  • leren ‘in charge’ te zijn van hun beslissingen.

Om hen nog meer te ondersteunen hoort bij de methodiek ook een smartphone-app waarmee de leerlingen individueel hun wilskracht trainen. Ze kiezen een verleiding en leren deze weerstaan. In Charge werd oorspronkelijk ontwikkeld door Trimbos-Instituut in Nederland (1).

Tijdens het schooljaar 2017-2018 en schooljaar 2018-2019 werd onderzoek gedaan naar de effecten. De conclusies leren dat er enerzijds meer aandacht moest besteed worden aan de voorbereiding en uitvoering door de leerkracht en anderzijds dat er voldoende ruimte voorzien moet worden voor reflectie. Een herwerking door Trimbos staat op de planning.  

Aangezien we vragen kregen vanuit het onderwijsveld naar een methodiek voor de 3de graad, beslisten we om nu al van start te gaan en ons materiaal te baseren op de originele versie. Inhoudelijk brachten we minimale wijzigingen aan. De vormgeving werd aangepakt en Wablieft maakte de fiches voor leerlingen en leerkracht beter begrijpelijk.

Vandaag zijn reeds enkele scholen in het pilootproject gestapt. Deze scholen krijgen kosteloos: een leerkrachten-training, toegang tot de digitale omgeving, fiches voor de leerkracht en leerlingen en extra materiaal. Wij focussen ons op de evaluatie van het materiaal én de uitvoering in de klassen. Hiervoor voorzien we evaluatiemomenten zowel voor leerkrachten als leerlingen. Beide partijen vullen een evaluatie in na elke les en na afronding van het volledige pakket.

Magali Van Cauwenberge (november 2022)

[1]              Helder op School, Susanne Weingart e.a.,  Trimbos-instituut, Utrecht, 2019

Bronnen

https://www.eoswetenschap.eu/psyche-brein/zelfbeheersing-kun-je-leren

https://psychologydb.com/en/stanford-marshmallow-experiment

Reageer: mail naar [email protected]

De late puberteit is een goede periode om zelfcontrole te trainen.

Testscholen gezocht
Voel je je geroepen om mee vorm te geven aan dit materiaal en om ons te helpen om leerlingen te ondersteunen op hun weg vol verleidingen? Stuur een mailtje naar [email protected] met vermelding testschool In Charge.

Interesse in een vorming? klik hier