“Jongeren die naar het RKJ komen onder druk van justitie verdienen ‘tonnen’ erkenning. Ook vanuit justitie.” (reflectie onder psychologen)

Hoe start je een begeleiding vanuit een ‘gedwongen’ kader?  Helpt een stok achter de deur?  Klinisch coördinator Sonja gaat in gesprek met collega-psychologe Lore. Beiden werken in het RKJ. Sonja werkt er intussen 23 jaar en Lore 5 jaar. Beiden geloven dat druk van justitie kan werken in de begeleiding van jongeren met een drugproblematiek en dat samenwerking met justitie hierin net belangrijk is om verschillende redenen.  Een reflectie…

Sonja: “Voor alle duidelijkheid… jongeren dienen voor opname bij ons hun akkoord te geven via een overéénkomst. Enkel dwang is niet mogelijk. Maar een goeie vraag …helpt een stok achter de deur? Ik heb daar twee reflecties over. Als eerste durf ik dat niet te veralgemenen. Ik ervaar dit als een delicaat proces waarin kwaadheid moet plaats maken voor aanvaarding en dus ook voor samenwerking met ons. Dat lukt helaas niet bij alle jongeren. Toch doen we zoveel mogelijk opdat die kwaadheid niet vast komt te zitten. Erkenning, ook vanuit justitie, kan daarbij helpen. Zo kom ik tot de tweede bedenking dat justitie niet mag stoppen bij het ‘verplichten’ van de jongere om naar het RKJ te komen. Het echte werk begint nadien.

Lore: “Dat is één van de redenen waarom we justitie meenemen als betrokken partij. Natuurlijk geldt er beroepsgeheim, maar er is veel openheid en communicatie van aan het begin van de opname, en zelfs van bij de aanmelding. We verwachten van de jongere dat ze het zelf aan de consulent laten weten als ze hervallen zijn. We laten hen daar zelf initiatief in nemen, en dat lukt ook. Justitie moet meer kunnen zien dan enkel de negatieve beginsituatie. Ook van hun consulent krijgen ze dan erkenning voor het harde werk en het leerproces.”

Sonja: “In het begin van de opname zijn de jongeren meestal heel kwaad op de jeugdrechter en de consulent. Eenmaal ze hier tot rust zijn gekomen, uit dat gebruik, nodigen we de consulent opnieuw uit. En dan kunnen de jongeren hun verhaal veel genuanceerder brengen. Dan kunnen ze vertellen wat is er nog allemaal aan de hand is. Er kan plaats gemaakt worden voor een veel genuanceerder beeld dan enkel het druggebruik. Soms komen hier nieuwe hulpvragen uit van de jongere naar justitie toe… begin van een samenwerking.”

Maakt het verschil of iemand vrijwillig in opname komt of via justitie?

Lore: “Jongeren horen veel: je moet dit of je moet dat… Die externe druk of motivatie is er wel vaker, en komt niet alleen vanuit justitie, maar ook vanuit de context. Het verschil is dan niet zo groot. We moeten met de jongere tot het punt komen; Wat wil je hier voor jezélf komen doen, wat wil je proberen veranderen in je leven. Dat gesprek moeten we steeds opnieuw voeren om er samen een antwoord op te formuleren. De jongere heeft in het druggebruik een manier gevonden om om te gaan met bepaalde problemen. Er wordt gevraagd daarmee te stoppen omdat ‘anderen’ dat willen, zonder dat ze al alternatieven gevonden hebben.

Justitie vroeger en nu

Sonja: “Er is op korte tijd veel veranderd in het jeugdsanctierecht en in het hulpverleningslandschap. Ik denk dat justitie hierin mee moet bewegen. Snel reageren met de juiste maatregelen lijkt me niet gemakkelijk. Vroeg ingrijpen is nochtans belangrijk. Justitie vertegenwoordigt nog altijd de stem van de maatschappij en die moeten we ook laten horen aan de jongeren die drugs gebruiken. We verwachten dit van justitie. Voor ons is dit nog een reden om justitie te betrekken… als maatschappelijke grens en kader waarbinnen de jongere verder kan ontwikkelen tijdens maar ook na de opname. Dit kader door justitie duidelijk laten stellen en opvolgen is vaak ondersteunend voor de ouders die dikwijls in machteloosheid zijn terecht gekomen. Begrenzen en begrijpen is een moeilijke evenwichtsoefening voor iedereen. De jongeren hebben beide nodig.

Lore: “Het opduiken van druggebruik in het beeld dat er tot op dat moment van de problemen was, kan soms een nieuw aanknopingspunt zijn om hulp te zoeken. Voor sommige gezinnen is het RKJ ook de eerste aanraking met de hulpverlening. En dat kan zaken in beweging brengen, ook al zitten ze soms al heel lang vast in een bepaalde situatie. Vanuit het residentiële traject dat we met de jongere en het gezin afleggen, kunnen we ook nieuwe elementen aanbrengen; een nog genuanceerder beeld schetsen van wat er gaande is. Misschien dat we in die zin ook voor ouders ondersteunend kunnen zijn in de relatie die zij met justitie hebben.”

Het is tijd om af te ronden. Beiden zijn het er volmondig over eens dat begeleiding met een stok achter de deur kan werken en dat samenwerking met justitie hierin belangrijk is, als grens vanuit de maatschappij en in de erkenning die aan de jongeren gegeven wordt voor de gevoelens waar ze mee zitten en de inspanningen die ze leveren.

opgetekend door Paul De Neve (mei 2024)

Aanverwante info

Lees hier het verhaal van Jason en Nick (in opname in het RKJ via de jeugdrechter)
Lees ook het verhaal vanuit het oogpunt van de mama en papa van Jason
Meer artikels met TAG justitie