De toekomst van De Sleutel (eindbeschouwing door Koen Oosterlinck)

Op het feestelijk symposium bracht Koen Oosterlinck, dagelijks bestuurder bij de Organisatie Broeders van Liefde, een eindbeschouwing. Wat brengt de toekomst voor De Sleutel?

Vijftig jaar geleden sloegen een aantal pioniers de hand aan de ploeg. In Mendonk startten ze op een kleine boerderij een therapeutische gemeenschap voor mensen met een drugverslaving.

Af en toe krijgen we nog de vraag waarom de Broeders van Liefde begin jaren ’90 De Sleutel hebben opgenomen in hun groep. Die reden is niet ver te zoeken. In de missie van de groep Broeders van Liefde formuleren we het als volgt:” Aan buitengewone vragen schenken we bijzondere aandacht. Telkens zoeken we naar passende antwoorden op concrete uitdagingen.” Mensen met een verslaving vonden in die tijd moeilijk toegang tot passende hulp. Het zorgsysteem van toen schoot voor hen tekort. Bijgevolg dreigde maatschappelijke uitsluiting voor hen.

De Sleutel wilde dit voorkomen of remediëren met hun specifieke behandel- en ondersteuningsprogramma’s. De moeilijke (reglementaire en financiële) omstandigheden bedreigden de levensvatbaarheid van die programma’s. In de groep Broeders van Liefde zocht en vond De Sleutel ca. 35 jaar geleden  een structuur waarin ze het voor onze samenleving bijzonder relevante werk verder kon zetten. Vanuit onze passie voor mensen en onze droom dat iedere mens tot bloei kan komen hebben de Broeders van Liefde toen gekozen voor deze groep mensen en voor zij die hen begeleiden. Dit blijft de reden waarom we hier in de toekomst verder in willen doorgaan.

We leven in een sterk veranderende wereld en de toekomst zal er voor De Sleutel ook anders uitzien. Een tijdje geleden kozen we er immers voor de afdelingen van De Sleutel niet meer als een eigen netwerk binnen de verslavingszorg te organiseren, maar ze te integreren in drie grotere zorggroepen binnen onze organisatie, m.n. Zorggroep Guislain (Gent), Zorggroep Multiversum (Boechout) en het P.C. Sint-Amandus (Beernem).  Deze integratie houdt voor de cliënten en voor de medewerkers van De Sleutel meerdere opportuniteiten in.

1^e opportuniteit: versterking regionale inbedding verslavingszorg in het zorglandschap.

• We versterken de verbinding en samenwerking met de andere zorgactoren in de regio waar de afdeling gelegen is.
• Zo kan het zorgaanbod van de verslavingszorg meer genieten van de faciliterende rol die de netwerken GGZ opnemen, zowel voor volwassenen als voor kinderen en jongeren.

2^e opportuniteit: de zorgcontinuïteit voor mensen met verslaving verbeteren

• Aangezien veel cliënten van De Sleutel ook bijkomende psychische problemen of stoornissen hebben, is een goede integratie in de GGZ duidelijk een meerwaarde. Daar is de nodige expertise aanwezig.
• Samenwerking was reeds mogelijk, maar de inbedding in een grotere zorggroep zal de zorg in De Sleutel – waar nodig – nog nauwer laten aansluiten op de zorg in de nog ruimere externe zorgnetwerken en samenwerkingsverbanden.

Helemaal nieuw is dit niet. Reeds jarenlang werkt De Sleutel hieraan, en met succes. De “zorgwijzer De Sleutel” die vijf jaar geleden werd geïntroduceerd sprak ook al heel duidelijk over de ambitie van “een zorgproces rond en met de cliënt binnen een context van verregaande multidisciplinaire en transmurale samenwerking.”, alsook van “de naadloze continuïteit van transmurale zorgprocessen die deskundig, op maat en in gecoördineerde modules worden aangeboden.”

• Ook in de nieuwe constellatie willen we het ambulant werken versterken, o.a. in combinatie met outreachende en mobiele teams GGZ. Op die manier verhogen we voor de meest kwetsbare mensen met een verslaving de toegang tot zorg en voorkomen we dat hun situatie op vlak van gezondheid en sociale participatie verder achteruitgaat.
• Verder trachten we de zorgcontinuïteit te verbeteren door een betere aansluiting bij de crisiszorgpaden in de GGZ-netwerken (nog deels in wording) en door vlottere cliënt-overdrachten tussen de verschillende actoren die instaan voor de geïntegreerde en integrale zorg op maat voor de cliënten.

3^e opportuniteit: wederzijdse expertise-uitwisseling tussen verslavingszorg en GGZ – ook de GGZ vindt baat bij de integratie

• Enerzijds: veel personen in behandeling in de psychiatrie omwille van een psychiatrische stoornis kampen ook met een verslavingsprobleem (1 op 3!).  Door de inbedding van De Sleutel in de zorggroepen willen we de specifieke expertise vanuit de verslavingszorg ook aanspreken om de andere behandelprogramma’s te verrijken.  
• Anderzijds: zoals reeds gezegd kampen ook veel cliënten van De Sleutel met ernstige psychische problemen of psychiatrische stoornissen. Als onderdeel van de Zorggroep zullen zij de in het PZ aanwezige expertise beter kunnen benutten. Zo kan bv. ruimer ingezet worden op alternatieve, non-verbale therapieën door samenwerking.
• Het is voor de verslavingszorg een opportuniteit om hun kennis en visie nog verder aan te scherpen en binnen te brengen binnen de zorggroepen en breder binnen de betrokken GGZ-netwerken. GGZ en verslavingszorg zien we niet als concurrerende domeinen – zoals het ooit wel is geweest en af en toe nog eens de kop dreigt op te steken – maar als verbonden domeinen die elkaar nodig hebben en versterken.Via intensievere samenwerking – zowel in cliënttrajecten als gemeenschappelijk georganiseerde vorming – willen we de expertise inzake  verslaving verder ontwikkelen. Ik verwijs bv. naar de conceptnota over de verslavingszorg van de Strategische Adviesraad Welzijn, Gezondheid en Gezin in 2016. Daarin staat: “De noodzakelijke deskundigheidsbevordering binnen de verslavingszorg en de belendende sectoren kan niet alleen via evidence based kennis gerealiseerd worden, maar zeker ook via de ruime ervaringsdeskundigheid van wie het zelf meemaakte als gebruiker of omgeving”. De rijkdom van de ervaringsdeskundigheid is al vele jaren manifest aanwezig binnen de werking van De Sleutel en willen we ook elders nog versterken.
• We streven naar de best gepaste zorg voor patiënten met dubbele diagnose: de expertisedeling en intervisie rond goede GGZ en goede verslavingszorg zal binnen de drie zorggroepen leiden tot een  betere indicatiestelling waar de cliënt en de zorgverleners rond de cliënt achter kunnen staan en zo samen tot de beste resultaten qua zorg en kwaliteit van leven voor de cliënt kunnen komen.

4^e opportuniteit: ondersteuning van de zorg

• De geografische spreiding van het aanbod in De Sleutel vormde in het verleden een handicap in het effectief en efficiënt organiseren van de ondersteunende diensten. De inbedding in een regionaal georganiseerde zorggroep brengt op dit vlak schaalvoordelen. Dit houdt dan weer minder overheadskosten in op niveau van De Sleutel waardoor er meer middelen zijn voor de kernprocessen, m.n. de zorg en de personeelszorg. Dit schept ruimte voor het verder ontwikkelen van klinisch leiderschap en de kwaliteit van zorg in de verslavingsafdelingen. Een nabije en beter omkaderde administratieve en logistieke ondersteuning zal hiertoe bijdragen.
  
• Natuurlijk willen we in de beoogde verandering ook komen tot een betere zorginfrastructuur. De kwetsbaarheid van het financieringsmodel van De Sleutel, de zogeheten conventies, stelden De Sleutel vooralsnog niet in staat voldoende te investeren in moderne functionele en goed onderhouden gebouwen. Gelukkig heeft de Vlaamse overheid onlangs voor de conventies nieuwe perspectieven gecreëerd. Om op dit domein effectief stappen vooruit te zetten is het een voordeel die investeringen binnen een grotere structuur te realiseren.

Wat 50 jaar geleden ontkiemde en doorheen de voorbije 50 jaar een mooie struik werd, zal verder leven en zelf leven blijven geven aan mensen met een verslaving. Dit alles weliswaar geënt op een andere sterke stam.

Ik rond graag af met een dankwoord aan de medewerkers van De Sleutel. Ik wens hen het beste voor de toekomst. Enkel hun inzet, expertise en  liefde voor de mensen met een verslaving en voor hun omgeving kunnen de vele mooie ambities en plannen doen slagen. Afsluiten doe ik met een citaat van Christina Aguilera:  “Succes verandert je niet, het verandert de mensen rondom je”. En het is ons toch om die mensen rond ons te doen !

Koen Oosterlinck, dagelijks bestuurder bij de Organisatie Broeders van Liefde

Aanverwante info

Terugblik op theaterstuk “De herintreding van Harry” tijdens feestelijk symposium

De herintreding van Harry: nabespreking met ervaringsdeskundigen – De Sleutel