Een dag in het Detox- en Oriëntatiecentrum (ervaringswerker aan het woord)

Vandaag ben ik de schaduw van Bieke Callens. Ik volg haar doorheen de dag. Bieke werkt in het Detox- en Oriëntatiecentrum (DOC) als groepswerker met lifed experience. Dit maakt het bijzonder. Ik krijg niet alleen een inkijk in hoe een dag zich ontvouwt in het DOC, ik krijg ook een beeld van de extra’s die Bieke vanuit haar persoonlijke ervaring kan inbrengen en bereiken.

Bieke werkt een laatdienst. Normaal is dat van 14u30 tot 22u00. Maar omdat er een overleg gepland staat, start ze een uurtje vroeger. In het staflokaal worden kopjes koffie uitgeschonken, waterflessen meegenomen. Iedereen maakt zich klaar voor de teamvergadering. Het is een overleg met open agenda. Collega’s kunnen vooraf punten aanbrengen. Dat kan ook nog bij de start van de vergadering. Er wordt o.a. stilgestaan bij de open feedbackcultuur waar in het team aan gewerkt wordt. De aanwezigen delen hun persoonlijke intentie. Dat gaat van checken of een boodschap helder is, frustraties eerst opschrijven en bekijken wat ermee te doen tot twijfels of aannames checken. Bieke zegt: “Ik wil inzetten op hulp vragen. Ik wil de gedachte dat ik het allemaal alleen moet kunnen, doorbreken en op die manier zichtbaar zijn in het team.”  Terwijl de collega’s in overleg zijn, hebben de bewoners persoonlijke tijd. Ze gebruiken dit moment om een opdracht voor te bereiden, wat te sporten, creatief bezig te zijn of gewoon wat tot rust komen.

Om 14u30 is het tijd voor overdracht. Dan wordt de informatie over de dag, de groep en de to do’s overlopen en doorgegeven van de vroeg- naar de laatdienst. Bieke noteert zaken waar ze rekening mee moet houden en dingen die ze moet opvolgen op een papiertje: pluimen schrijven(*), opvolgen van een ontslag, het weekdoel bespreken,…
“Ik ben eigenlijk nog een beetje aan het zoeken hoe ik alle info het beste kan vasthouden. Dit schema (to do, aandacht en varia) kreeg ik van een collega.” zegt Bieke.

Tijdens elke shift is er een groepswerker van structuur, die staat dan in rechtstreeks contact met de bewonersgroep om alle praktische zaken op te volgen en door te geven. Bieke is niet van structuur. Ze heeft tijd voor individueel werk met bewoners. Zo kan ze helpen reflecteren over een vraag of een situatie die zich voordeed bij een bewoner of in de groep. “In deze gesprekjes voel ik echt dat mijn eigen traject helpend is. Ik kan weergeven hoe het voor mij was als ik tegen iets aan liep, als ik feedback kreeg die ik niet begreep, … en dan merk je dat het vaak beter overkomt dan als een van de collega’s dit doet.” Naast het feitelijke bespreken wordt de hoop dat het kan lukken, overgebracht.

In het DOC zijn er telkens nieuwe bewoners. De groep kan ook erg verschillend zijn. Momenteel is er een sterke groep. Er zijn een aantal bewoners die al veel inzicht hebben in hun eigen verslavingsgedrag en -patronen. “Dan kan je wat teruggeven, je mag iets meer confronteren. Men weet wat er moet gebeuren. Als we dan overlopen of alle taken goed zijn opgevolgd, is dat meestal in orde. De bewoners spreken elkaar aan en helpen elkaar zowel op vlak van gedrag als naar het opvolgen van huisregels. Maar het kan vlug keren. Als er iemand niet goed bij zit, is dat voelbaar voor de hele groep.”

Bieke vertelt dat ze sinds oktober 2025 werkt in het DOC. “Ik ben nog een beetje mijn plekje aan het zoeken. Maar het is een fijn team en er wordt werk gemaakt van een goede collegiale samenwerking. We hebben regelmatig intervisie en je merkt dat dat effect heeft.”

Ik ben nieuwsgierig en vraag Bieke hoe ze hier terechtgekomen is. Ze heeft zelf een verslaving achter de rug en een TG-programma gevolgd. Tijdens de laatste fase van haar traject startte ze met de opleiding jeugd- en gehandicaptenzorg. “Ik wou zeker niet rond verslaving werken. Ik wou iets anders. Ik werkte met personen met een meervoudige beperking. Ik heb er geleerd om contact te maken zonder woorden. Dat was een hele uitdaging. Maar door vrijwilligerswerk te doen in De Kiem, waar ik mijn programma gevolgd heb, begon ik toch te twijfelen. Ik voelde dat ik zoveel meer kon betekenen. Dat ik mijn afgelegde weg kon inzetten voor anderen die nog zoekend zijn.”
Bieke heeft dan stage gedaan in het onthaal van De Kiem. “Dat was erg pittig. Ik kwam mezelf erg tegen. Je ziet in wat nieuwkomers doen, wat je zelf deed. Ik voelde me erg gesteund door de collega’s. Ik hielp mijn graduatiefeest mee organiseren, ik was op dat moment stagiaire. Dat was een speciale ervaring.”

Terwijl Bieke mij uitleg geeft zijn 2 collega’s met de groep gaan sporten. Een aantal bewoners heeft een afspraak bij de sociale dienst of bij hun individueel therapeut.

“Ik heb uiteindelijk een contract gekregen in De Kiem en daar 1 jaar en 9 maanden gewerkt. Toen ging ik verder op zoek. Ik ben terug gaan werken waar ik mijn eerste stage deed, bij personen met gedragsstoornissen. Ik voelde als snel dat mijn hart toch in de verslavingssector lag en ben ik opnieuw gaan solliciteren.”  Intussen heeft Bieke 3 maanden gewerkt in de therapeutische gemeenschap voor dubbel diagnose. Sinds oktober is ze aan de slag in DOC.

“Ik ben anders dan mijn collega’s. Ik voel sneller aan als iemand uit de context van een bewoner vragen stelt vanuit veroordeling of onbegrip. Dat kan ik dan verhelderen naar de collega’s. In de intervisie voor ervaringswerkers van De Sleutel kan ik met dit gevoel van onrecht, dat ik soms een beetje op mezelf betrek, aan de slag. Als ervaringswerker kijk ik met een andere blik. Hun verhaal raakt een laag in mezelf. Ik kan dat teruggeven. Ik merk dat ik soms kritischer mag zijn, zelfbedrog mag doorprikken, omdat ik dat kan vanuit mijn eigen ervaring.” Bieke vertelt hoeveel deugd het doet om te zien hoe begrip vanuit de eigen ervaring echt iets betekent voor de bewoners. “Een van de bewoners heeft een volledig programma doorlopen in de TG, als hij mij vertelt over zijn herval komen we als vanzelf bij de mini-beslissingen die de deur naar gebruik hebben open gezet.”

Er zijn weinig vrouwen die de weg vinden naar de drughulpverlening. In het DOC zijn zo’n 11% van de cliënten vrouwen. “Voor hen voorzien we in DOC aparte momenten zoals een fitnessavond enkel voor de vrouwelijke bewoners, een thema groep, … Het is voor hen ook fijn dat ik een rolmodel kan zijn.”

Intussen komen de bewoners, in 2 groepen, elk in hun leefruimte samen voor de dagafsluiter. Hier is ruimte voor praktische vragen voor de komende dagen, maar ook om te vertellen hoe de dag verlopen is, of het gelukt is om een persoonlijk doel te bereiken.

Voor ik vertrek, vraag ik hoe de rest van de dag er uitziet. Bieke vertelt dat straks  een deel van de groep alles gaat klaarzetten voor het avondeten. Na de opkuis kunnen de bewoners kiezen hoe ze de avond invullen: een film kijken, spelletjes, een telefoontje naar huis of vroeg naar bed. Bieke heeft dan tijd om haar to-do-lijstje af te werken.

We nemen afscheid. Ik bedank Bieke voor haar tijd en openheid. “Ik ben goed bezig, ik leef mijn herstel.”

Els Vanneste (mei 2026)

(*) positief bekrachtigen of feedback geven bijvoorbeeld via het geven van een compliment, kadert ook in de CRA-methodiek (Community Reinforcement Approach)