De Sleutel: een blik in het verleden…

De geschiedenis van De Sleutel vertoont grote parallellen met de ontwikkeling van de drugproblematiek en de verslavingszorg in Vlaanderen.  Problematisch gebruik en afhankelijkheid van illegale drugs was in het begin van de jaren ’70 een relatief onbekend gegeven in Vlaanderen. Er was dan ook geen pasklare oplossing. Studenten aan de Gentse universiteit en medewerkers van het lokale JAC-centrum waren geboeid door deze nieuwe problematiek. In 1973 namen deze zoekende hulpverleners het initiatief om in Gent een nieuwe vzw op te richten die vzw Jongerenbegeleidingscentrum De Sleutel gedoopt werd. De doelstelling was een specifieke behandeling voor jonge drugverslaafden op te zetten.

In 1974 onthaalden vrijwilligers de eerste drugverslaafden op een boerderij te Mendonk (Oost-Vlaanderen). De therapeutische gemeenschap (TG) was geboren en is nu gevestigd in Merelbeke.  Om de reïntegratie van de (ex)-drugsverslaafden in de maatschappij mogelijk te maken werd in 1978 een nazorgmodule geïnstalleerd: het tussenhuis (eveneens in Merelbeke). Parallel was er een groeiende behoefte aan plaatsen waar drugsgebruikers lichamelijk konden ontwennen. Daarom werd de therapeutische gemeenschap te Mendonk in 1979 aangevuld met een Crisiscentrum – CIC (het huidige Detox- en Oriëntatiecentrum – DOC in Wondelgem). In feite werd zo de eerste stap gezet in de richting van wat we nu ‘trajectdenken’ noemen: de behandeling van een drugverslaafde gebeurt niet in één centrum, maar bestaat uit een serie modules die op elkaar aansluiten over de centra heen.

Vanaf 1984 werd er bovendien gezocht naar een duidelijke verbinding tussen de omgeving waar de druggebruikers vertoeven en de hulpverlening. Er werd meer geïnvesteerd in familiewerking. Familieleden en de onmiddellijke omgeving  worden vanaf dan erkend voor hun positieve bijdrage tot het herstelproces van de gebruiker.

Parallel met deze residentiële initiatieven groeide de aandacht voor het belang van preventie.  In 1986 startten we onze eerste initiatieven op in het onderwijs.  Sindsdien verzorgde het Preventieteam van De Sleutel  heel wat publicaties en organiseerde tal van vormingen binnen de universele preventie voor leerlingen, leerkrachten, ouders, verenigingen, bedrijven …  Sinds 2008 wordt deze werking projectmatig gefinancierd door de Vlaamse Gemeenschap.  De erkenning als organisatie met terreinwerking voor het ondersteunen van psychosociale vaardigheidstraining in het basisonderwijs en de preventie van middelengebruik in het secundair onderwijs is een feit sinds … (Paul?)

Vanaf eind de jaren 1980 ontstonden de ambulante centra met individuele en groepsbehandeling. Het eerste ambulant centrum voor mensen die kampen met problematisch gebruik en afhankelijkheid van illegale drugs opende zijn deuren op 1 september 1989 in Antwerpen (ACA). Het had twee doelgroepen. Enerzijds druggebruikers die nog in redelijke mate gestabiliseerd leven of een relatief korte afhankelijkheidscarrière kennen – die met ambulante interventies geholpen kunnen worden – en anderzijds druggebruikers die al een héél lange afhankelijkheidscarrière hebben, met ernstige problemen op meerdere levensterreinen ( o.a. dubbeldiagnose), waarbij de begeleiding lang en intensief is. De cijfers toonden héél duidelijk dat het concept ‘ambulant centrum’ aansloeg; tijdens de eerste 3 jaar van zijn bestaan bereikte het ambulant centrum in Antwerpen niet minder dan 1560 personen. Hiervan startten er 704 met een therapie in het ambulant centrum zelf. Dit succes leidde naar een officiële erkenning in 1993 en naar de implementatie van het model door De Sleutel in Gent (1992), Brugge (1992), Mechelen (1993) en Brussel (1994 – inmiddels niet meer operationeel) – respectievelijk ACG, ACB, ACM en ACBL.

Tot 1991 kende De Sleutel, als vzw, een vorm van zelfbeheer door de personeelsleden. Zelfbeheer had voordelen voor de inhoudelijke evolutie van de werking maar belangrijke financiële nadelen. De organisatie was heel kwetsbaar en na een aantal moeilijke jaren werd De Sleutel in 1991 overgenomen door de vzw Organisatie Broeders van Liefde.  Deze overname liet toe dat de opgebouwde deskundigheid in verslavingszorg verder kon ingezet worden en dat De Sleutel verder kon groeien en zich organiseerde binnen een netwerk. 

In 1994 nam de vzw Organisatie Broeders Van Liefde vzw Ovaal uit Lokeren, op haar vraag, over.  Onder het beheer van De Sleutel ontwikkelde dit initiatief zich tot een therapeutische gemeenschap voor dubbel diagnose (TGG). Deze is nu in Gent gevestigd. We kunnen er immers niet naast kijken: er bestaat een grote groep mensen die naast hun afhankelijkheid aan illegale drugs ook lijden aan een majeure psychiatrische stoornis. Een aangepaste behandeling is noodzakelijk.  Vele jaren hebben we voor de vervolgzorg van de bewoners van de TGG intensief samengewerkt met Zagan, initiatief voor beschut wonen, verbonden met het Gentse Psychiatrisch Centrum dr. Guislain.

1996 kende de oprichting van het centrum voor de opvang en begeleiding van jongeren: het Residentieel Kortdurend Jongerenprogramma (RKJ). Het RKJ is ontstaan doordat een groeiend aantal aanmeldingen van jongeren ons confronteerde met de nood aan een aangepast behandelaanbod.  Het RKJ kreeg aanvankelijk een plaats binnen het CIC, maar vestigde zich in 2003 als een zelfstandige afdeling in het gerenoveerde kloostergebouw van de Broeders van Liefde te Eeklo. Gedurende de eerste jaren functioneerde het RKJ als een voorziening categorie 1 bis binnen de Bijzondere Jeugdzorg. Een tijdlang genoot het RKJ een gemengde erkenning van RIZIV en Bijzondere Jeugdzorg Momenteel hoort de voorziening volledig onder het Agentschap Zorg en Gezondheid.

Herval in het gebruik na een langdurig hulpverleningstraject heeft vaak te maken met het ontbreken van een zinvolle tijdsbesteding en het kunnen bijdragen aan de samenleving.  Deze bevinding was voor ons de aanleiding om de sociale werkplaats in 1997 op te richten.  In 1998 werd ze erkend als een autonome vzw, de vzw Sociale Werkplaats De Sleutel.  Sindsdien evolueerde ze tot de vzw Groep Weerwerk, een partnerschap tussen verschillende vzw’s in Antwerpen, Gent en Roeselare.  Zij biedt vandaag maatwerk, lokale diensteneconomie en professionele activering, opleiding en coaching aan (Weerwerk | Weerwerk)

NB : In november 2002 openden we het Jongeren Oriëntatiecentrum (JOC) te Mechelen. Deze afdeling startte als een uniek initiatief in het kader van de maatregelen die de uitstroom van jongeren met een drugprobleem uit de gemeenschapsinstellingen moest bevorderen. De capaciteit van de afdeling bedroeg 10 bedden. Het centrum bood plaats aan jongeren met drugproblemen die rechtstreeks door de jeugdrechtbank of via de Gemeenschapsinstellingen naar het JOC werden verwezen. Na max. 3 maanden opname ter observatie werden deze jongeren geörienteerd naar eventueel verdere hulpverlening. In 2004 werd het centrum echter gesloten. Ondanks een positieve evaluatie van de inhoudelijke werking door de verwijzers (70 jongeren konden op deze wijze gepaste hulp vinden) en de steun van de sector van de Bijzondere Jeugdbijstand bleek de voorziene personeels- en materiële omkadering binnen de erkenning als begeleidingstehuis ontoereikend waardoor een verdere kwalitatieve begeleiding van de jongeren niet meer kon gegarandeerd worden.

Begin de jaren 2000 was het netwerk van De Sleutel binnen 3 Vlaamse Provincies (Oost- en West-Vlaanderen en Antwerpen) een feit.  Sindsdien zijn er nog antennewerkingen ontstaan zoals in Veurne, Knokke en in 2022 in het Meetjesland.

Quote

Kurt (*) is sinds 13 april 2016 in opname bij de Therapeutische Gemeenschap voor Dubbeldiagnose te Gent (TGG). Hij vertelt heel open over zijn verslaving en legt uit wat het programma voor hem betekent.

arrow down