Wout: “Ik zag niet in dat ik verslaafd was“

Dit is het verhaal van Wout. Hij is werkzaam in gemeenschapsinstelling De Zande en actief als verslavingscoach bij UPchange.  We ontmoeten mekaar op het “Warme Winter-moment[1]” in de Therapeutische Gemeenschap Merelbeke (TGM). Wout is er een vaste waarde. Hij komt graag terug naar deze bijeenkomst. Hij wijst mij verschillende van zijn peers aan waarmee hij samen in het programma zat. We raken in gesprek over hoe de TG vandaag draait en hoe het vroeger was.

Wout is een geboren verteller. Sappige details en anekdotes passeren de revue. Bij de vraag om mee te werken aan een artikel over hoe hij als ervaringsdeskundige naar verslaving kijkt, reageert hij enthousiast. Zijn peers verzekeren mij dat hij het goed kan uitleggen en gewoon is om zijn verhaal te brengen. Een paar weken later hebben we ons gesprek over zijn kijk op verslaving.  “Doorslaggevend voor mij was, toen mijn mama voor het eerst zei dat ik thuis niet meer welkom was. En veel later toen mijn partner me voor de keuze stelde”. Zijn verhaal…

Wout: “Ik ben afkomstig van de Kempen, ben 40 jaar oud en woon nu in het Gentse. 20 jaar geleden volgde ik het programma in TGM. Zolang ben ik reeds clean van alle illegale drugs.” Negen jaar geleden werd hij door zijn vrouw voor de keuze gesteld, blijven drinken en vertrekken of stoppen met drinken en samen een leven uitbouwen. Hij koos voor een alcoholvrij leven. Wout is gehuwd en trotse papa van 2 jonge kindjes. “Ik werk als teamcoach in het time-out project voor jongeren van De Zande in Ruiselede. Daarnaast ben ik verslavingscoach.” Hij begeleidt mensen in hun traject naar herstel.

“Mijn eerste ervaringen met cannabis had ik rond mijn 12 jaar. Ik had een hele moeilijke thuis. Mijn vader was alcoholieker. Hij was een lieve papa. Soms dronk hij maanden niet, maar soms dronk hij weken aan een stuk. Dan reed hij de auto kapot, maakte hij brokken. Hij dreigde ook met suïcide als hij zich niet goed voelde. Ik herinner mij nog goed de zelfmoordpogingen toen ik 10, 13 en 15j was. Mijn ouders maakten vaak ruzie. Vanaf mijn 10 ^de leefde ik altijd met angst voor wat ging er komen. Ik zat in een vriendengroepje waar er al eens een jointje gesmoord werd. Ik wou mee doen, en voelde dat mijn zorgen dan minder waren. Zo is het eigenlijk snel geëvolueerd. Op mijn 14^de rookte ik dagelijks meerdere joints. Ik besefte dat het niet oké was. Ik wist dat het illegaal was. Ik was ook steeds bang dat mijn moeder het zou ontdekken. Wat ook eens gebeurde. Ik heb haar toen onder druk gezet: had ze liever dat ik ook overmatig alcohol zou beginnen drinken of heel af en toe een jointje rook? Op die manier heb ik een soort gedoogbeleid in huis geïnstalleerd”.

Op zijn 15^de bleek cannabis niet meer voldoende. Hij werd er nog stoned van, maar niet meer gelukkig….
“Na nog een zelfmoordpoging van mijn vader heb ik op een avond de klik gemaakt om mee te doen met cocaïne snuiven samen met vrienden in den uitgang. Ik wist dat het niet oké was. Ik wou niet naar die hard drugs. De dag nadien werd ik wakker. Mijn ene hersenhelft zei: wauw dat was geweldig, de andere hersenhelft zei: nee doet dat niet, dat is gevaarlijk, dat is illegaal, … Ik wou het een keer per week gebruiken, maar al snel was dat dagelijks. Op het moment dat ik met cocaïne begon, realiseerde ik pas echt dat ik verslaafd was. Het was hemels, mijn perfecte illegale antidepressiva.”

Wat was nodig om hulp te zoeken, om hulp toe te laten?
“Tussen mijn 16^de en 20^ste ben ik dagelijks wakker geworden met het idee dat ik dit niet meer wou, dat ik er vanaf moest geraken. Ik was continu bezig met drugs, dealen, liegen, mijn gebruik verbergen. Ik wou mijn moeder sparen. Ze had al een verslaafde man. Het lukte niet op mezelf. Ik weet dat ik af en toe wou dat ik betrapt zou worden thuis. Op mijn 20^ste is het dan uitgekomen. Het was een moment van angst en opluchting.” De gouden gids werd opengeslagen en na een week kon Wout terecht bij het DOC[2]  (toen nog CIC).

“Ik ben 2 keer vertrokken uit het CIC. Ik dacht dat ik het al kon. Toen ik mij een derde keer aanmeldde kreeg ik de boodschap dat ik welkom was op voorwaarde dat ik bereid was om een langer programma te volgen, namelijk Therapeutische Gemeenschap. Ik ben daar aan begonnen. Ik keek op tegen de lange termijn. En na 3 maanden sloeg de twijfel toe. Ik wou vertrekken. Doorslaggevend voor mij was, dat mijn mama zei dat ik onder deze omstandigheden niet welkom was thuis. Het was de eerste keer dat ik die duidelijke grens kreeg. Daarnaast was de steun van peers en staf in die periode erg belangrijk.”

Wout besefte dat hij de keuze had om toch te vertrekken en te kiezen om bij vrienden in te trekken. Hij wist echter dat dit de rechtstreekse weg was naar herval. Hij wou het anders en heeft doorgezet. Dat moment waarop je alles in de weegschaal legt, wikt en weegt, twijfelt of je foert gaat zeggen of niet, staat hem nog steeds helder voor ogen.

“Stop met liegen en bedriegen”

“Ik herinner me dat ik op dat moment door een ervaringsdeskundig teamlid aangesproken werd dat het nu eens tijd werd om te stoppen met liegen en bedriegen, dat ik nog steeds in verslavingsgedrag vast zat. Hij vroeg me of mijn papa de coke in mijn neus gestoken had, of ikzelf. Ik moest stoppen met me te verstoppen en verantwoordelijkheid opnemen.” Wout geeft aan dat dit hard binnenkwam. Het  was precies wat hij op dat moment nodig had.

Wanneer is een verslaving voorbij?
“Tja, Ik heb hier al veel over nagedacht. Ik voel me niet meer verslaafd, maar ik weet wel dat ik een bepaalde kwetsbaarheid heb voor verslaving. Ik kan niet omgaan met genotsmiddelen. Ik ben een sterk persoon. Ik blijf al 20 jaar af van alle drugs en reeds 9 jaar van alcohol. Op vandaag kan ik zeggen dat ik een vrij mens ben, een gelukkig mens. Ik heb geen craving. Ik zet wel bewust in op een leuk leven en ik vermijd mensen die nog in gebruik zitten. Eigenlijk vergelijk ik het steeds met een monsterke dat wil gebruiken in mijn hoofd, dat ik in winterslaap heb kunnen brengen. Ik moet de kat niet bij de melk zetten. Ik zeg steeds dat ik mijn leven “slim” organiseer. Mocht ik elk weekend bijvoorbeeld een flexi-job doen in een café, dan zou ik het monsterke weer kansen geven, zelfs al is het al lang geleden. Dat doe ik niet. Ik probeer slim om te gaan met het leven, met de mensen rondom mij. Zo maak ik het mezelf niet moeilijker dan nodig. Ik voel me een sterk persoon en ik heb een kwetsbaarheid. Ik moet niet vechten elke dag, ik organiseer mijn leven bewust en zo voel ik mij vrij.”

Als ik Wout vraag of hij ook alle mensen en situaties vermijdt waar alcohol gedronken wordt, geeft hij aan dat hij keuzes maakt. Hij gaat nog naar trouwfeesten, maar om 1u ’s nachts voor iedereen dronken wordt, gaat hij weg. Wout zegt: ”Ik heb dan een leuk feest gehad, maar niet de moeilijkheden.” Hij gaat nog naar festivals, maar blijft er niet slapen. “Ik doe nog altijd wat ik vroeger deed, maar doe het anders. Als ik wietgeur ruik, dan ga ik 10 meter verder staan.”  Mensen vragen hem soms: “Wout waarom doe je dat, het is al zo lang geleden.”. “En dan zeg ik steeds dat het werkt. Ik zie heel vaak dat mensen stoppen met te doen wat werkt. Zo brengen ze zichzelf in gevaarsituaties. Ze worden overvallen door een terugval, zien het niet aankomen. Als je stopt met te doen wat werkt, dan komt herval vanzelf.”

Wat was voor jou belangrijk in je weg naar herstel?
“Je omringen met de juiste mensen is gigantisch belangrijk. Ik bedoel dan mensen die een goede invloed op je hebben. In verbinding gaan met mensen die je graag zien. Ik heb ook goed in mijn oren geknoopt dat ik het niet alleen hoef te doen. Steun is erg belangrijk: steun van familie, vrienden. Als je het alleen probeert te doen, dan kom je in moeilijkheden.”

“WEES VOORAL SLIM én EEN KLEIN BEETJE STERK”

Welke kijk of theorie op verslaving heb je nu?
“Vroeger dacht ik dat ik sterk moest zijn. Dat het aankomt op karakter tonen, op je tanden bijten, je best doen. Maar ik weet intussen dat je met alleen sterk zijn er niet komt. Mijn motto is “pak het slim aan”, organiseer je leven zo dat je niet meer moet vechten. Als nuchter blijven aanvoelt als een gevecht, zit het nog niet juist. Zelfs de beste bokser verliest ooit een kamp. En dat betekent bij ons herval.
Het is belangrijk om een goede context te creëren. Zorg dat verveling niet in je leven zit. Je leven zo organiseren dat het niet saai is, maar heel leuk. Verveling en saaiheid zijn 2 zaken die dat monsterke weer wakker kunnen maken.” Wouts theorie van verslaving: het is als een monster dat in een winterslaap kan gebracht worden. Je moet je leven bewust organiseren zodat je niet elke dag moet vechten tegen dat monster. Dit leunt sterk aan bij de paard en ruiter-metafoor van Zinberg. (lees ook de bijdrage Verslaving, een hersenziekte? op blz 3).

Wout vertelt dat hij vluchtplannen maakt voor in moeilijke situaties. “Stel dat mijn moeder morgen zou sterven, dan weet ik welke stappen ik kan zetten. Ik denk daar over na als ik me goed voel, als ik realistisch kan nadenken. Als ik dan op een moeilijk moment kom, waar ik vol emotie zit, gebruik ik mijn vluchtplan. Ik heb veel geleerd in TG. Later heb ik het 12 stappenplan gevolgd om van de alcohol af te geraken. Dat was voor mij niet genoeg. Ik ben dan veel boeken beginnen lezen over verslaving. Ik heb veel gehad aan ‘het gekaapte brein’, daar herken ik veel in. Ik haal dingen uit de praktijk,  herstelverhalen, ervaringsdeskundigen die tips geven.”

Is je kijk op verslaving veranderd met ouder te worden?
“Als kind zag ik natuurlijk mijn verslaafde vader bezig. Voor mij was alcohol de duivel. Er waren zoveel problemen. Je weet als kind niet wat dat is. Ze zeiden mij: “uw papa is een beetje ziek, het lukt hem soms niet om niet te drinken”. Van het moment dat die een druppel alcohol aan zijn lippen zette, was hij vertrokken. En dan was alles om zeep. Eigenaardig genoeg vergoelijkte ik dan mezelf toen ik met cannabis begon. Alles leek oké zolang het maar geen alcohol was. Ik had het niet door. Ik heb dat lang ook geloofd.

Na mijn TG-programma, ben ik beginnen drinken. Ik wou doen zoals de rest van de wereld. Maar ik dronk steeds meer. Ik was altijd diegene die het laatste rondje gaf. Ik dronk ook vaak te veel en begon stiekem te drinken: ik had altijd meer nodig. Ik was hetzelfde aan het doen als mijn vader en ik had het niet door.”

Toen zijn vader zich dood aan het drinken was is Wout zelf ook extremer beginnen drinken. “Ik stond elke dag op met het idee, ik ga niet drinken. Maar toch ging ik naar de keuken voor een glas whisky. Ge kapt dat in één keer binnen, en ge voelt die warme gloed door je lijf, dan ben je weer ok. Ik dacht ‘ik ga niet doordrinken, want ik moet gaan werken’. Maar na een kwartier denk je, ‘nog een beetje’. En na een uur ben je ladderzat en kan je niet meer gaan werken…

Het was zijn vriendin, zijn huidige vrouw die een grens trok. Dat had Wout nodig. “Nu zijn we 9 jaar verder. Op het moment dat ik zelf in die verslaving zat, begreep ik het niet. Ik wou niet inzien dat ik verslaafd was. Ik had het niet door. Ik wist alleen dat ik het niet kon tegenhouden. Dat ik alleen maar moest liegen om het te verstoppen.”

Ik vraag Wout of hij nog een tip heeft voor mensen op weg naar herstel. Hij zegt dat je anderen nodig hebt om de rest van je leven clean te leven. “Omring je met de juiste mensen en reflecteer. Als je erin zit, zie je niet altijd je eigen blinde vlekken. Praat met mensen over wat je wil doen. Ik herinner me nog dat ik een situatie voorlegde aan iemand van de AA, en die dan zei: “tja Wout, dat is toch niet slim, want …”. Dat is erg belangrijk. Iemand die mee kan nadenken of je nog slim bezig bent”.

Heb je een tip of aanbeveling voor de hulpverlening of beleidsmakers?
“Voor mij was het belangrijk om een duidelijke, strenge aanpak te hebben. Ik was een leugenaar, een manipulator. Ik weet nog goed dat ik eens uren op het bankske moest zitten om na te denken over wat ik wou doen, doorzetten of vertrekken. Ik weet dat de TG nu veel veranderd is. Het programma wordt losser.. Ik zie dat op meer plekken. Maar ik had die kordaatheid echt nodig. Dat heeft me geholpen.

Mocht ik teveel inspraak hebben gehad in het programma, dan was ik er niet geraakt. Ik zag het toen niet. Ik was een gebruiker. Zolang ik het verhaal van mijn vader bleef bovenhalen, mij in zelfmedelijden bleef wentelen, kwam ik niet vooruit. Tot die begeleider me op de feiten wees en stelde: ‘Neem je verantwoordelijkheid’. Ik had nood aan die strenge aanpak.

Ik had ook tijd nodig. En een nieuwe omgeving. Ik liet de Kempen achter mij, en ben naar het Gentse gekomen voor de TG. Pas na 6 maanden ging ik samen met iemand naar buiten, en pas na 9 maanden helemaal alleen naar buiten. Ik had dat nodig om de juiste keuzes te kunnen maken. Als je te snel terug op jezelf aangewezen bent, dan lukt het niet.

Ik ben niet voor de legalisering van cannabis of andere drugs. Wat moet ik dan gaan vertellen aan mijn kinderen. Zegt de overheid dan uiteindelijk niet dat het mag? Dat is toch wat jongeren er uit zullen verstaan.  Ik ben wel blij met een begrenzende, repressieve aanpak. Het helpt om alert te blijven. Ik ben fan van een strenge, eerlijke aanpak.”

Els Vanneste (februari 2023)

Aanverwante info

Verslaving door de ogen van 4 cliënten: “Het is zot dat je er dan toch niet mee kan stoppen”
Verslaving, een hersenziekte? De Blik van West en Wiers
Visie op Verslaving

[1] Het Warme Winter-moment: is een terugkom-moment voor mensen die het programma in TGM afgerond hebben en gegradueerd zijn. Het is een uitwisseling tussen de huidige bewoners en diegenen die hen voorgegaan zijn in hun weg naar herstel. Het is een hartverwarmend moment met heerlijk gebak.

[2] DOC: Detox- en Oriëntatiecentrum, sinds 2022 de nieuwe naam van het crisisinterventiecentrum (CIC) van De Sleutel

Wout: “Als ik stop met de dingen te doen die werken, dan weet ik dat ik het mezelf moeilijk maak.”

Wout Renders volgde eerst jeugd- en gehandicaptenzorg en nadien Graduaat Orthopedagogie aan het Vspw. Hij werkte in de VAPH-sector met jongeren met ASS en in het RKJ in Eeklo. De laatste 9 jaar is hij actief als begeleider in de Gemeenschapsinstelling De Zande in Ruiselede en sinds een jaar teamverantwoordelijke van de Time out leefgroep. Daarnaast is Wout zelfstandig verslavingscoach bij Up-change. Zijn ervaringsdeskundigheid wordt door de jongeren, cliënten en collega’s gezien als een grote meerwaarde. 

In dit Dossier Verslaving laten we ook twee wetenschappers aan het woord. Naast ervaringsdeskundige Wout (lees hiernaast) verneem je tevens de visie van een aantal cliënten. Immers, wat als je zelf nog in behandeling bent voor een verslaving, hoe kijk je er dan tegenaan? Lees hier de bevindingen van vier cliënten.