Wat is verslaving? Charles, Tim, Alvin en Michiel, in behandeling in de Therapeutische Gemeenschap (TGM)[1], zijn bereid hierover het gesprek aan te gaan.

Charles is 36 jaar en volgt het programma al 9 maanden. Hij is afkomstig uit het Gentse. In tegenstelling tot veel anderen vindt hij het fijn om dicht bij huis te zijn. Plaatsen waar hij gebruikt heeft zijn voor hem niet triggerend.

Tim is 33 jaar en komt uit Brabant. Hij is verslaafd sinds zijn 19^de. Voor zijn opname zat hij 1 jaar in detentie. Tim heeft 2 maanden in het DOC[2] verbleven en is intussen 8 maanden in TGM. Tim kon zijn gevangenisstraf inkorten door deze opname. Hij vertelt over zijn worsteling met het programma. “Ik probeer al jaren op eigen houtje te stoppen met gebruik, maar dat lukte me niet.” Na een periode van twijfel koos Tim voor het programma en een traject naar een clean leven. Belangrijk  voor hem is werken aan herstel, sparen, een clean netwerk opbouwen en herstel van de familiecontacten.

Alvin is 48 jaar. Hij begrijpt nog altijd niet goed hoe hij, die reeds een programma gevolgd heeft, toch met zijn ogen open opnieuw in de val trapte. “Ik gebruikte af en toe, maar 7 jaar na mijn vorig programma, heb ik mij laten vangen in een relatie. Zij gebruikte flakka, en dat is een vieze drug.” Intussen is hij terug 6 maanden clean. “Toen ik 14 jaar was, ben ik begonnen met softdrugs, op 16 jaar partydrugs en zo geëvolueerd naar harddrugs.” Hij geeft aan hier vooral voor zichzelf te zitten. “Ik heb ook een zoon van 15 jaar. Het is al anderhalf jaar geleden dat ik hem nog gezien heb. Ik wil daar iets aan doen.”

Na 2 jaar detentie volgt Michiel een maand het programma. Hij is 29 jaar en afkomstig van de Kempen. “Ik heb gezeten voor verkoop en aanmaak van GHB en speed. Ik maakte dat eerst voor mijn eigen gebruik, maar daar is ook verkoop van gekomen. Ik had steeds meer drugs nodig en had ook geld nodig.”

“Een verslaving is iets wat op een bepaald moment naar boven komt en niet te stoppen is.” Charles vergelijkt het met een soort duiveltje in zich, dat acuut zijn product moet hebben. “Je doet alles om het te bemachtigen, alles rondom jou moet wijken. Alcohol neemt de remmen weg naar het volgende. De omgeving is zeer bepalend. Ik dacht vroeger nooit dat mijn drank ook een verslaving was. Maar nu heb ik daar meer inzicht in.” De reden van gebruik kan zeer divers zijn. “Ik ben al lang niet meer gelukkig. Als jonge gast ging ik vaak uit feesten. Intussen zit ik er 20 jaar in vast. Op den duur was het vooral om te vergeten. Bij mij kwam er dan ook een seksuele drang naar boven, dat gaf me een positief gevoel. Vandaar misschien dat ik er zolang mee ben doorgegaan.”

Alvin gelooft erg in de erfelijke factor van verslaving. Zijn beide ouders kampten ook met een verslaving. Maar hij wil de schuld niet bij hen leggen. “Toch ik geloof ik dat je een kwetsbaarheid kan hebben. Ze zeggen niet dat ik dat moet pakken. Ik ken mensen die vroeger ook gingen feesten, maar die zijn er al lang mee gestopt, ze zijn nu totaal niet verslaafd.” Alvin stelt vast dat hij er niet in slaagde om ermee te stoppen. “Ik heb een heel destructieve kant in mij, kan het niet bij eentje houden. Op het laatste gebruikte ik na het uitgaan verder alleen thuis in mijn zetel. Ruzie maken, agressie, … Het is zot dat je er dan toch niet mee kan stoppen. Zelfs een gezellige drinker kan ik niet zijn.  Een paar pintjes worden bij mij snel een bak en dan moet er nog een fles sterke drank bij. Nu kies ik echt voor nultolerantie”. Op een andere manier lukt het hem niet.

Weg van de saaiheid, afleiding, zichzelf een plezier doen, zo is het begonnen bij Michiel. Hij had veel problemen op school, hij vond er zijn draai niet. “Ik ben gestart met amfetamines. Eerst was dat op feestjes. Al snel was dat dagelijks om naar school te kunnen gaan, dan was het niet saai.” Michiel vertelt dat hij veel jonge mensen zag experimenteren met drugs. “Maar die zijn daar niet in blijven hangen. Slechts een bepaald aantal mensen kan daar niet mee stoppen. Dat heeft te maken met hoe ze zich voelen. Bij mij was dat doordat ik dat elke dag moest hebben, omdat ik mij niet goed voelde, mijn draai niet vond op school. Er zijn altijd redenen. Zo is dat rap een verslaving geworden.”

“Een verslaving is voor mij alleen maar dingen doen wat ik leuk vind, waar ik een goed gevoel uit kan halen.” Het begon bij Tim met eenmaal XTC  tijdens een avondje stappen. “Na die ene keer, was het al naar de vaantjes voor mij. Ik had dat nodig, want anders vond ik het niet meer plezant. Ik ben dan cannabis beginnen roken. Ik moest dat hebben om daar mijn goed gevoel uit te halen. Op den duur was dat elke dag, meerdere keren per dag. Zo is mijn verslaving begonnen.” Of het leuk bleef, vraag ik Tim.  “Achteraf gezien, na 6 jaar vast te zitten in de verslaving, vroeg ik mij vaak af wat ik eigenlijk aan het doen was met die joint in mijn hand. Dat smaakt hier niet meer, ik had daar geen effect meer van. En dan was ik slecht gezind, was alles slecht rondom mij. Ik was gewoon verslaafd. Ik gebruikte ook andere drugs om alles plezant te houden. Dat was op den duur niet meer plezant, maar ik kon er niet mee stoppen.” Tim geeft aan dat hij er diep vanbinnen wou mee stoppen. Zelfs de bijkomende problemen o.a. met justitie, maakten niet dat het lukte. Maar de druk vanuit justitie hielp wel om de stap te zetten naar de hulpverlening.

Weten dat je moet stoppen, maar niet kunnen stoppen. Hoeveel problemen er ook bij kwamen kijken. Michiel vond excuses om toch te blijven gebruiken. “Dat is wat verslaving doet met je hersens, al die excuses verzinnen”.

Alvin leest veel boeken over drugs. Hij geeft aan dat de producten nu veel sterker zijn dan vroeger. “Cannabis is geen softdrug meer. De THC-waarde is gigantisch toegenomen. Je kan daar niet zomaar mee stoppen. Bij sommige drugs is de afkick verschrikkelijk. Het middel dat je gebruikt beïnvloedt of een verslaving blijft duren.”

“Ne keer dat dat duivelke er is, dan is dat een onweerstaanbare drang. Niet te stoppen” zegt Charles.  Waar is dat duivelke nu naartoe, vraag ik hem. “Misschien door zoveel miserie te hebben in het verleden. Ik ben alles kwijt gespeeld.  Ze zeggen dat hé, dat je rock bottom moet gaan. Ik ben nu tot besef gekomen. Ik heb mij nu sterk gewapend naar de buitenwereld toe. Ik heb zoveel negativiteit gehad. Nu zet ik alles op een rijtje, ik wil gelukkig zijn. Ik kijk nu op een andere manier naar het leven. Het weegt niet meer op tegen alles wat ik nu doe, en hoe ik me nu voel, nuchter. Nu ga ik sporten. Ik moet ook op mijn eten letten. Als ik suikers proef, is het ook feest in mijn hoofd. Ook daar voel ik een risico op verslaving. Maar liever een herval in zoet dan in cocaïne. En ja, roken ook natuurlijk. Dat is mijn langste verslaving. Ik ben gestopt met roken hier in mijn opname.”

“Ik denk dat dat duivelke er altijd blijft zitten,” vult Alvin aan. “Je blijft kwetsbaar. Je moet er heel aandachtig voor blijven, je goed wapenen. Voor je het weet, is het weer van dat. Zelfs na een lange periode clean zijn.”

“Ik geraak van producten af door ze te vervangen door een ander,” zegt Michiel. “Ik heb dat altijd gedaan door slechte dingen. Van de drugs afgeraken, maar blijven drinken. Dat is makkelijk. Nu probeer ik het te vervangen door iets gezonds: een appeltje of gaan lopen.” “Misschien zijn we gewoon verslaafd aan miserie,” vult Charles aan. “Door te sporten ga ik een andere weg op. Ik denk dat ik echt sommige dingen moet mijden, om het een kans te geven op slagen.”

Wie nieuwe mensen leert kennen, kan niet alles vermijden. En wat als je mee op stap wil? Michiel:  “Ik leer hier om te zeggen wat ik wil… Dat ik het moeilijk heb om een goede keuzes te maken. Je leert hier ook je gevoelens herkennen. Ik voel vaak dat ik boos ben, maar eigenlijk klopt dat niet altijd. Ik weet dat ik soms verdrietig ben, maar heb moeite om het te tonen. Ik leert ook nadenken over hoe je dingen best aanpakt, wat je kan zeggen.”

“Ik vind dat een kwestie van karakter, sterk zijn. Herval is een moment van zwakte”, zegt Tim. Er volgt een levendige discussie over sterk zijn en zwak zijn. Er wordt gezegd dat je echt wel sterk moet zijn om te kiezen voor hulpverlening. Dat sterk zijn, zit in goed nadenken over hoe je je leven verder vorm wil geven. Je niet meer automatisch laten meedrijven op impulsen. “Je moet echt willen stoppen, zelfs geen 1% van twijfel mag er zijn.” Tim vindt dat je geen achterdeurtjes mag open laten staan. Zijn ouders vinden dat verslaving een ziekte is. “Ik vind niet dat ik ziek ben”, zegt Tim. Er wordt instemmend geknikt en ook hierrond worden ideeën uitgewisseld. Het ziektemodel zegt eigenlijk dat het niet jouw schuld is. Je kan het niet helpen, want je bent ziek. Maar ook dit wordt als stigmatiserend ervaren.  “Als we dan toch zeggen dat het een ziekte is, is het wel de ergste ziekte die je kan overkomen,” zegt Alvin. “Je moet altijd zwaar alert blijven.”

Of de familie eigenlijk weet wat verslaving is, vraag ik. “Als je niet verslaafd bent, dan kan je dat eigenlijk niet begrijpen. Je hebt een heel andere kijk. Ze zeggen ‘stop ermee, en het is over’. Maar zo simpel is het niet”, zegt Alvin. “Mijn zus is hier geweest”, zegt Charles. “Ze toont begrip door te komen. Ze geeft me kansen. Maar of ze het snapt, dat weet ik eigenlijk niet. Ik weet niet of zij echt weten dat wij afzien, dat we door de hel gaan als we vast zitten in verslaving”.

Een aantal keren verwijzen Alvin, Tim, Michiel en Charles naar wat ze leren in de TG. Of ze dit voor mij eens op een rijtje kunnen zetten, zo vraag ik hun.

Els Vanneste (februari 2024)

Aanverwante info:
Verslaving, een hersenziekte? De blik van West en Wiers
Ervaringsdeskundige Wout: “Ik zag niet in dat ik verslaafd was”
Verslaving door de ogen van vier cliënten: “Het is zot dat je er dan toch niet kan mee stoppen”
Visie op Verslaving

[1] TGM: Therapeutische Gemeenschap Merelbeke van De Sleutel. Een groepsprogramma met de klemtoon op een actieve levensstijl, zelfhulp, peerwerking, ontmoeting en verbinding. Aansluitend volgt een periode in het tussenhuis als voorbereiding op het leven in de maatschappij.

[2] DOC: Detox en Oriëntatiecentrum, Wondelgem van De Sleutel. Naast ontwennen wordt samen met de cliënt onderzocht of en welke vervolgzorg er aangewezen is.

Theorie is professionele kennis. In dit Dossier Verslaving laten we niet alleen twee wetenschappers en een verslavingscoach aan het woord. Wout blikte als ervaringsdeskundige terug op zijn periode vóór, tijdens en na de behandeling. Wat echter als je zelf nog in behandeling bent voor een verslaving, hoe kijk je er dan tegenaan? lees hiernaast de bevindingen van vier cliënten.