De “Herstelgroep” van ambulant centrum Gent, een houvast bij een moeizaam herstel

“De Herstelgroep geeft mij motivatie en energie om mijn leven terug op te pikken en iets van mijn toekomst te maken. Hij zorgt voor motivatie om clean te blijven. Hij leert mij eerlijk te blijven over mijn impulsen, maar ook om ze in te zien en te verwerken”. Dit maakt echt een verschil met andere soorten begeleiding, zo getuigt één van de deelnemers van de Herstelgroep.

Het is donderdag. Ik mag Cisse volgen tijdens zijn werkzaamheden in het ambulant centrum Gent. Hij doet deeltijds individuele begeleiding in het centrum en is er 4 halve dagen per week aan de slag als groepswerker. Cisse werkt 6 jaar in het centrum. Tegen 9u30 begint de “Herstelgroep”. De deelnemers aan deze groep lopen parallel ook een individueel hulpverleningstraject in het centrum. Vaak gaven ze bij de intake zelf aan nood te hebben aan meer ondersteuning en structuur.

“Voor mij is de groep een houvast op moeilijke momenten, een zekerheid in een onzekere wereld. Het is ook een veilige haven wanneer het stormt in mijn hoofd, een plaats waar ik herken wat mij hierbuiten meestal isoleert en een spiegel die voorbij maskering, angst, schaamte en minderwaardigheid kijkt.

De groep komt op weekdagen dagelijks samen tussen 9u30 en 12u30. Ze hebben groepsgesprekken (vb op woensdag rond hervalpreventie), doen samen activiteiten (vb fietstocht, kunst, mindfulness, pycho-educatie), gaan op tweedaagse (zie foto),…   

Cisse: “Op donderdag maken we in de groep standaard de weekendplanning. Dit wordt strak per dagdeel ingevuld om gaten in het programma te vermijden. We leren mensen hun eigen valkuilen benoemen. We starten met de opmaak van die planning bewust op donderdag, zo is er tijd om bij te sturen of kunnen we nog anticiperen als iets niet realistisch blijkt. Iedereen maakt dit individueel. Daarna kan de groep feedback geven op elk zijn planning. Ze reiken elkaar ook alternatieven aan” .

Maar omdat er een nieuwe persoon bijgekomen is, starten we een voorstellingsrondje. Marc (*) bijt de spits af terwijl hij afleiding zoekt met zijn kubus. Hij is 33 jaar en is 2 maanden in de groep. Hij heeft eerder ook al in de groep gezeten. Hij is een fervent verzamelaar.  Zijn hobby’s zijn schilderen, bijvoorbeeld miniatuurauto’s.

Ines is 25 jaar. Ze volgt intussen 5 maanden de groep. Vroeger speelde ze heel graag piano. Ze kampt al 10 jaar met een verslaving en wil leren leven zonder. Ze heeft nood aan routine.

Alexandra (34) volgt de groep sinds een tweetal maanden. “Ik ben nu 2 maanden clean, overtuigd veganist en studeer criminologie.”

Piet (31) is aan zijn derde week toe in de groep. Hij heeft 10 jaar lang drugs gebruikt. Van alles. Tot het gebruik uitmondde in een zware ketamineverslaving. Zijn hobby’s zijn fotografie, zaken bouwen met 3D-printer…

In de Herstelgroep wordt gewerkt rond doelstellingen. Die kunnen erg verschillend zijn: vb dagelijks bij de zoon langsgaan, slechts drie sigaretten per dag, nuchter zijn, naar de tandarts gaan… Op een bord lezen we de weekdoelstellingen van Alexandra. Zoals bij iedereen is dat elke dag op tijd komen, clean zijn, daarbovenop ook met de hond gaan wandelen, maximum één eenheid alcohol, niet studeren tijdens het weekend. Marc schrijft naast clean zijn ook enkel voeding aankopen, 2 maal een eigen maaltijd koken.

Bij de maanddoelstellingen lezen we: opties zoeken voor opleiding, op gesprek met de sociale dienst, inschrijving sportclub, spelletjesclub bezoeken, een ecogram maken (1).   

“Het formaat van hulpverlening dat de groep biedt, is voor mij persoonlijk de meest effectieve hulp die ik al gekregen heb. Door elke dag aanwezig te zijn, weekdoelstellingen te volgen en weekendplanningen op te maken heb ik terug structuur kunnen vinden in mijn leven. Aangezien we hier 15u per week samen spenderen, hebben we daarbuiten de ruimte om op onze eigen manier onze weg te vinden binnen in onze persoonlijke omgeving”

Extra aanbod met zorg op maat

Cisse: “Deze herstelgroep is een vorm van ambulante hulpverlening die redelijk uniek is in Oost-Vlaanderen. We gaan heel concreet aan de slag met de zaken waar mensen in hun dagelijks functioneren op botsen. Elke dag ziet er anders uit. Veel mensen gaan in opname om hun verslaving aan te pakken. We merken dat een programma in zo’n veilige cocon niet altijd volstaat. Eenmaal thuis komen ze vaak terug in situaties waar ze niet op voorbereid zijn. We bieden echt zorg op maat…”

Deelnemen aan de groep is niet vrijblijvend. Het is het is meer dan elkaar ontmoeten. Er zijn duidelijke verwachtingen per fase. “Als iemand niet komt, verwachten we een doktersattest.   Iedereen neemt de tijd die nodig is, variërend tussen 6 maanden en 1 jaar.”

Er zijn twee basispijlers. “We creëren in de groep een warme, veilige ruimte  (wat in de groep wordt gezegd, blijft in de groep). En iedereen moet er zichzelf kunnen zijn. De sterkte van groepsgesprekken is de steun die deelnemers bij elkaar vinden, de tips die ze onderling geven. “Ik ervaar het als een heel duurzame vorm van hulpverlening, een tussenstap voor wie zijn verslaving onder controle probeert te krijgen. Het doel is hun leven anders leren invullen, komen tot een duurzame verandering. We werken toe naar vrijwilligerswerk, een opleiding of werk. Middelengebruik is dus slechts een beperkt deel. We zetten ook in op andere levensdomeinen.”

Cisse vraagt de groep om te reflecteren over voorvallen van de dag voordien en naar boven te halen wat hen dichter bij gebruik brengt en wat verder van gebruik.

Alexandra vertelt over haar deugddoende wandeling in de zon met haar hond, maar ook over de stomme discussie met haar mama over boterkoeken. “Het lukte me niet om in te loggen om te solliciteren voor die droomjob” (werken bij de alarmcentrale). Uiteindelijk belandde ze in een rollercoaster en werd ze heel bang omdat haar buurman-dealer-ex lief om 23u30 belde met de vraag om ergens “gerief” te gaan brengen. “Ik laat soms te veel over me heen lopen, geef mensen altijd opnieuw kansen… Maar ik heb neen gezegd. Ik heb het niet gedaan ook al was ik bang voor de reactie…”

Cisse helpt met een zinnetje in de groep te gooien. Moet ik dat nu doen? Je kan die zin verschillend uitspreken door telkens een ander woord te beklemtonen. Dat kan helpen om minder impulsief te zijn.   

Ines heeft een zware week achter de rug. Ze heeft het gevoel dat ze mensen uit gebruik aantrekt. “Mijn vader wil dat ik op 1 maart met mijn broer ga eten, ik denk er elke dag aan… Ik ben in mijn jeugd aan het graven voor het maken van mijn collage” (2). Ze moest terugdenken aan haar opname en hoe het daarna misgelopen was. Dat was vrij emotioneel. “Omdat ik zin had om te gebruiken ben ik naar Brussel gaan schaatsen. Veel van mijn cleane vriendinnen zijn naar daar verhuisd.”

Piet herkent het: “Het kan helpen om weg te zijn uit die gebruikersomgeving. Ik heb ook mijn kamer volledig heringericht,… Ik denk ook aan gebruik telkens als ik aan een bepaald pompstation passeer als ik naar mijn ouders rijd,… Piet vertelt dat hij veel moeite had met de drukte in de Albert Heyn. Hij werd gek van die vele opties voor gehaktballen. Al was de craving beter te managen dan vorige week: Eenmaal thuis kon hij tot rust komen. Het koken voor zijn vriendin vond hij wel rewarding.

De groep praat over hobby’s leren herontdekken en over activiteiten die ze vroeger leuk vonden, zoals gamen. “Nu kan ik nog amper 1 uur mijn focus houden”, zo zegt Piet. “Ik lijk piano spelen verleerd te hebben, moet bijna opnieuw mijn handen leren zetten.”

Cisse merkt op dat er plots veel tijd vrij komt als iemands gebruik wegvalt. Het moment om open te leren staan voor andere dingen: waar word je warm van.  Het is een zoektocht om dingen uit te proberen en te proeven van nieuwe zaken.

Marc vertelt dat hij zich tijdens een wandeling liet verleiden om binnen te springen in de Zeeman. Hij is met 3 hot wheels autootjes buiten gestapt. De aankoop gaf hem een dopamine boost. Achteraf voelde het heel pijnlijk aan: “Ik kan het niet. Dat was één van mijn doelstellingen.” Hij geeft echt te veel geld uit als gevolg van zijn verzamelwoede. Daarna is hij beginnen schilderen. Hij negeerde zijn wekker om 24u. Het werd een drukke avond/nacht. “Het is goed dat ik veel hulp krijg van anderen  Mijn broer belt me ’s morgens zodat ik mijn medicatie niet vergeet te nemen. Ik heb geluk dat ik substitutie heb, zo geraak ik mijn dag door. Zonder lukt het niet… Marc is pas 9 maanden geleden gestopt met crystal meth en mefi.

Vanuit de groep zegt iemand dat Marc niet zo streng voor zichzelf moet zijn.  Het zijn maar hot wheels… Hier reageerde Marc wel mooi op. Hij gaf er de voorbije maand heel veel geld aan uit, gaat op zoek naar een kick. Dit voelt voor hem hetzelfde als gebruik en wil dit dus niet minimaliseren.

Tijdens de pauze kaarten ze verder na over het mechanisme van verslaving. “Is een duursporter ook niet verslaafd aan die kick van de extreme inspanning?” Het valt op hoe ze ermee worstelen, bang zijn om als gevolg van craving te vervallen in andere (vroegere) verslaving.    

“De mogelijkheid om eerlijk mijn gedachten, gevoelens, worstelingen en ervaringen te kunnen delen zonder hiervoor veroordeeld te worden, voelt soms als een zegen. Dat deze zaken herkend worden door anderen geeft kracht om verder te gaan”.

Weekendplanning opmaken

De voorbereiding verloopt gemoedelijk, in een ontspannen sfeer. Piet wordt er uitgeloot om als eerste zijn planning voor te stellen. Hij voorziet om bezig te zijn met kalligrafie, roeien, … Verder komt er zaterdag een vriend op bezoek. Mogelijks blijft hij slapen. Zijn partner heeft plannen met een vriendin. Zondag wordt een rustige dag: wat lezen of tekenen.

De groep is wat ongerust over het nog niet zo goed geplande bezoek van die vriend. Vroeger gebruikten ze samen op zo’n dag. Volgens Piet zal dat nu niet gebeuren. “Hij weet dat ik in therapie ben.” De samenkomst van de vriendinnen houdt ook een risico in. Als er alcohol gedronken wordt, is dat voor hen vaak een trigger te gebruiken. “Ze vraagt wel altijd of het oké is voor mij.” Marc wijst op het belang van een safe space. Piet heeft hier nog geen echte afspraken over gemaakt met zijn vriendin. Die grijze zone biedt hem wat rust in zijn hoofd. “Stiekem wil ik die optie openhouden”.

Cisse herinnert de deelnemers van de groep aan het stuk hervalpreventie. “Het zou wellicht beter zijn om in gesprek te gaan en af te spreken dat je echt een veilige zone nodig hebt.” Door deze zaken in groep op tafel te leggen en feedback op elkaar te geven, zien de deelnemers beter hoe verslaving werkt. “Spreek ook met je vriend af dat er geen gebruik zal zijn, ook niet als hij blijft slapen”, zo suggereert Marc. “Op die manier probeer je de zaken controleerbaar te houden en zal je minder last hebben van craving. Je zal ook minder impulsief handelen”.  Tot slot krijgt Marc ook het advies om zijn zondag nog wat concreter in te vullen.