Therapiegroep leert mensen in herstel omgaan met drempels en verwachtingen

In Antwerpen loopt al voor het derde jaar op rij het groepstherapeutisch aanbod “Over Drempels”. Het is een therapiegroep voor mensen met een middelenafhankelijkheid die drempels ervaren bij het uitbouwen van een clean leven onder begeleiding van een klinisch psychologe/systeemtherapeute. Elke Paques licht toe.

Tijdens de groepssessies “Over Drempels” verkennen de deelnemers samen welk soort verwachtingen dagelijks, vaak onbedoeld, worden doorgegeven. Soms kunnen kleine, goed bedoelde gesprekjes met cleane personen achteraf een slecht gevoel geven. In de zin van “Wat doe je nu voor werk? of “Jij had toch een lief, hé?”.

Het gaat om een therapiegroep gebaseerd op het systeemtheoretische denkkader, begeleid door klinisch psychologe Elke Paques. “Aan de hand van een dialoogmodel laten we de deelnemers hierover met elkaar in gesprek gaan. Door in gesprek te gaan en ervaringen uit te wisselen leren groepsleden van elkaar en vinden ze steun bij mekaar. Individuele drempels worden zo collectieve drempels en dat helpt om zich minder persoonlijk gefaald te voelen. Het geeft hen kracht om anders met hun drempels om te gaan. We bieden een alternatief voor de meer gangbare cognitief gedragstherapeutische benaderingen die uitgaan van een intrapsychische probleemdefiniëring. We focussen eerder op de inbedding van individuele problemen in het sociaal en maatschappelijk veld”.

Voor wie is “Over Drempels” bedoeld?

Elke: Het is een aanbod gericht naar mensen die al stabiliteit verworven hebben op vlak van druggebruik, maar drempels ervaren bij het zetten van verdere stappen. Het is bedoeld voor personen die zich angstig of onzeker voelen of die moeilijk aansluiting vinden bij cleane mensen.  Deelnemers worstelen ook vaak met het gevoel dat ze niet kunnen voldoen aan de verwachtingen uit hun omgeving/de maatschappij.

Zijn er voorwaarden om te kunnen deelnemen?

We verwachten een engagement om de eerste drie maanden wekelijks aan te sluiten, de drie maanden daarna verwachten we ze tweewekelijks. Ze moeten in staat zijn om nuchter naar de gesprekken te komen, bereid om eigen ervaringen te delen en feedback te geven en te ontvangen, maar ook in staat zijn tot zelfreflectie,… 

Hoe zijn de groepssessies opgebouwd, hoe ga je te werk?

Tijdens de eerste sessie nemen we tijd voor kennismaking. We creëren een veilig groepsklimaat en expliciteren de wederzijdse verwachtingen. Ze krijgen een opdracht mee rond persoonlijke drempels die ze thuis mogen voorbereiden. Bv Welke spanning zit er op wat je vooruit duwt en wat je afremt? Tijdens sessie 2 gaan we dan in dialoog over die persoonlijke drempels. In een latere sessie zetten we de stap van een individueel probleem naar een collectief probleem en denken we na over de sociale en maatschappelijke invloed op onze persoonlijke drempels. Wij zijn immers geen losstaande individuen maar bewegen ons in een sociaal-maatschappelijke context en staan altijd in relatie tot anderen. We beïnvloeden elkaar en de ons omringende context. Als systeemtherapeute kijk ik naar problemen van mensen als een probleem tussen mensen, een wisselwerking tussen het individu en de context. Zicht krijgen op deze contextuele beïnvloedingen helpt ons persoonlijke drempels beter te begrijpen en ermee om te gaan. Ik geef dan bijvoorbeeld de opdracht mee om thuis al even stil te staan bij deze maatschappelijke beïnvloedingen. Hoe kijkt de maatschappij – via sociale media, de pers, naar mensen in herstel van een verslaving? Waar hebben jullie last van?  Of wat is de norm van een perfect gezin? Als je op je 30ste nog alleen bent en zonder werk, wijk je af van de maatschappelijke norm. Maar is er dan ook iets mis met je? Over zo’n zaken gaan we in gesprek.

Zelf breng ik dan in dat ook mensen die geen verslaving hebben door maatschappelijke verwachtingen worden beïnvloed. Ik vertel bijvoorbeeld over de druk die ik heb ervaren toen ik mama werd. Naast een goede moeder zijn verwacht men dat je onafhankelijk en ambitieus bent, dat je je huishouden kan runnen, dat je een gezonde levensstijl hebt, een sociaal leven,… Ik wijs er dan op dat er over heel wat onderwerpen bepaalde maatschappelijke ideeën zijn: denk aan hoe omgaan met vrienden, aan seksuele geaardheid, over een koppel zijn, over het hebben van een diagnose?,…

In een volgende sessie staan we stil bij de invloed van sociale en familiale contacten. Via een visuele oefening gaan we in gesprek over heel specifieke vragen: met wie kan je over je gevoelens praten, met wie spreek je af om iets leuk te doen of wie geeft je wel eens adviezen over wat je wel of niet kan doen… Wat is daarvan de impact en hoe ga je hiermee dan om?

Verderop in de sessies staan we stil bij deze effecten en zoeken we naar een goede aanpak en helpende gedachten. Om daarna de overstap te maken naar een actief experiment waarbij de mensen een concrete drempel proberen overwinnen. Samen met de groep denken we na hoe ze dit het beste kunnen aanpakken en staan we ook stil bij hoe het gelopen is.

Wanneer ben je tevreden op het einde van zo’n groepsreeks?

Elke: Als de deelnemers faalervaringen minder bij zichzelf leggen en beter in staat zijn om de invloed van de context te zien. Als mijn systemisch werk ertoe leidt dat de groepsleden zich beter bewust zijn van de drukkende sociale en maatschappelijke perspectieven en dat ze zich hier op een andere manier tegenover kunnen positioneren. En minder gevoelig geworden zijn voor interpersoonlijke perspectieven. Als ze terug meer in hun kracht staan om moeilijke stappen te zetten.

Citaat van een deelnemer: “De groep heeft me meer inzicht gegeven in de drempels die ik in mijn leven ervaar en hoe ik hier anders en beter mee om kan gaan. Doorheen de verschillende sessies ontdekte ik tools die helpen om over deze drempels te stappen. Het contact met de andere leden gaf me kracht, moed en inspiratie om door te gaan. Doorheen de sessies creëerden we een warme groep waarin iedereen zichzelf kon zijn en waarin we elkaar aanmoedigden.”

Paul De Neve (maart 2026)

Aanverwante info

Lees hier de bijdrage : Een inkijk in een groepstherapie voor mensen in herstel in ambulant centrum Antwerpen (cliënten aan het woord)